Veevoer wordt over een koeienvlaai uitgestrooid.
Veevoer wordt over een koeienvlaai uitgestrooid. © ANP

Nederlandse sloten opvallend goed in onschadelijk maken meststoffen

De slechte invloed van fosfaat op de waterkwaliteit in Nederland is minder groot dan gedacht. Nederlandse sloten en vaarten blijken extreem goed te zijn in het onschadelijk maken van deze meststof. Dat concludeert Bas van der Grift van onderzoeksinstituut Deltares in het proefschrift dat hij vrijdag verdedigt aan de Universiteit Utrecht.

Fosfaat zit onder meer in de mest van koeien, varkens en kippen. Als het uit de bodem spoelt en in het oppervlaktewater terechtkomt, kan dat schadelijk zijn voor het milieu. Een overschot aan fosfaat veroorzaakt algenbloei, waardoor het zuurstofgehalte in het water daalt en vissen en andere waterdieren sterven. Fosfaatrijk water ziet er vaak uit als groene soep en ruikt naar verrotting.

Bijzonder efficiënt

Maar in Nederland kunnen de algen nog niet eens de helft van het fosfaat uit het oppervlaktewater gebruiken, ontdekte Van der Grift. Het water bevat hier veel ijzer, dat met fosfaat reageert en vervolgens neerslaat op de waterbodem. Door de kunstmatige inrichting van het Nederlandse watersysteem met zijn polders en stuwen, stroomt het water traag waardoor de ijzerfosfaat-verbinding daarna niet snel meer omhoog wervelt.

Dat fosfaat met ijzer reageert, was al bekend, vertelt Van der Grift. 'IJzer wordt om die reden ook gebruikt bij de waterzuivering.' Dat het in het oppervlaktewater neerslaat als een ijzerfosfaat-mineraal is echter een nieuwe ontdekking, en juist dat maakt de reactie bijzonder efficiënt. Het gaat snel, en er worden grote hoeveelheden fosfaat opgenomen - met name in sloten en vaarten.

Oene Oenema, hoogleraar duurzaam bodemgebruik bij de Universiteit Wageningen, die zelf niet aan de studie meewerkte, spreekt van een origineel en goed uitgevoerd onderzoek dat nieuwe inzichten heeft opgeleverd. Hoe sterk het effect is verschilt per plek, legt Oenema uit. 'Het ijzer komt vanuit het grondwater in het oppervlaktewater terecht, en dat gebeurt niet overal in dezelfde mate.'

Mestbeleid

In het mestbeleid zou hier voortaan rekening mee moeten worden gehouden, vindt Van der Grift. Het zou het logisch zijn de toegestane uitstoot afhankelijk te maken van het water waar het fosfaat uiteindelijk in terecht komt.

Op dit moment wordt bij het doorrekenen van maatregelen heel gedetailleerd naar de aanvoer gekeken, vertelt Van der Grift. 'De verdeling van de geproduceerde mest is bij wijze van spreken per perceel geregeld. Maar om te kijken wat die fosfaat in het water doet, gaat men er gemakshalve van uit dat het effect overal hetzelfde is. Wij hebben aangetoond dat dat niet klopt.'