Een High Beam Antenna wordt aangesloten op de grootste radiotelescoop ter wereld.
Een High Beam Antenna wordt aangesloten op de grootste radiotelescoop ter wereld. © ANP

Nederland speurt met radioboodschappen naar aliens

Nederlandse astronomen hebben hun LOFAR-radio afgestemd op alien-FM. Voor de zekerheid: straks hoor je buitenaards leven.

Nederland speurt naar radioboodschappen van intelligente buitenaardse wezens. Met de nieuwe LOFAR-telescoop in Drenthe is eind september voor het eerst een SETI-speurtocht ondernomen (Search for Extra-Terrestrial Intelligence).

LOFAR heeft in totaal dertien uur 'geluisterd' naar de dertig dichtstbijzijnde sterren, binnen een afstand van ongeveer 15 lichtjaar.

Het uitgestrekte antennepark is vooral gevoelig voor laagfrequente radiostraling. Op die golflengte is nog niet eerder naar boodschappen van aliens gezocht, dus dat biedt nieuwe kansen.

Volgens Garrett doet LOFAR qua gevoeligheid niet onder voor eerdere SETI-programma's met andere radiotelescopen.

Volgens radioastronoom Heino Falcke van de Radboud Universiteit Nijmegen, een van de initiatiefnemers, kunnen de waarnemingen eind dit jaar geanalyseerd zijn. 'Een paar metingen moeten opnieuw, en er moet nog een beetje gesleuteld worden aan de analyse-software,' zegt hij.

Falcke werkt samen met Mike Garrett, directeur van het ASTRON Netherlands Institute for Radio Astronomy, de beheerder van LOFAR. 'Al toen ik een jaar of tien was, was ik geboeid door SETI,' vertelt Garrett (50). 'Het was voor mij een van de drijfveren om de sterrenkunde in te gaan.'

Verbeterde technologie

Het zou me wel verbazen als we in de komende vijftig jaar niets vinden.

Mike Garret, directeur van het ASTRON Netherlands Institute for Radio Astronomy

Al sinds 1961 zoeken sterrenkundigen naar interstellaire radioboodschappen van buitenaardse beschavingen. Tot nu toe zonder succes, ondanks de sterk verbeterde technologie. Veel wetenschappers vinden SETI dan ook zonde van het geld en van de (kostbare) telescooptijd. Vrijwel alle SETI-programma's zijn afhankelijk van privé-financiering; overheden steken er liever geen belastinggeld in.

Met het SETI-programma van LOFAR is ongeveer anderhalve ton gemoeid. Eén derde daarvan komt van de Universiteit van Californië in Berkeley; Berkeley-promovendus Andrew Siemion doet het meeste werk. De rest komt uit bestaande potjes van ASTRON en de Radboud Universiteit. 'Ik heb er ook ongeveer één procent van mijn Spinozapremie in gestoken,' zegt Falcke. 'NWO zou een subsidieaanvraag voor SETI nooit goedkeuren.'

Niet iedereen is even enthousiast, aldus Garrett. 'Er zijn weinig astronomen die komen vertellen dat ze het een fantastisch idee vinden,' zegt hij. Falcke: 'Maar ze verklaren je niet langer voor gek. Radioastronomen doen steeds meer onderzoek naar andere kortstondige verschijnselen aan de hemel. Daarbij gebruiken ze veelal dezelfde technieken.'

Over de kans op succes durft Garrett niets te zeggen. 'Het zou me wel verbazen als we in de komende vijftig jaar niets vinden. Dat zou betekenen dat buitenaardse beschavingen heel zeldzaam zijn, óf een relatief korte levensduur hebben, óf niet geïnteresseerd zijn in interstellaire communicatie.'

'Ook dan hebben we iets geleerd', aldus Falcke. 'Ik vind het wel waardevolle wetenschap.' Het liefst zou hij het pilot-programma van LOFAR uitbreiden naar meer sterren, die dan bovendien veel frequenter en nauwlettender in het oog gehouden moeten worden. 'Voor een periode van tien jaar zou dat nog geen één miljoen euro kosten. We zijn nog niet gericht op zoek naar particuliere donateurs, maar als er een rijke geldschieter aanklopt, is hij welkom.'