De Istok-krater op het zuidelijke halfrond van Mars, gefotografeerd met een Nasa-verkenner en bewerkt tot een driedimensionaal beeld. De krater is volgens de beste schattingen 190 duizend jaar oud en daarmee zeer jong. Vanaf halverwege de steile wanden aan de overkant zijn puinstromen te zien...
De Istok-krater op het zuidelijke halfrond van Mars, gefotografeerd met een Nasa-verkenner en bewerkt tot een driedimensionaal beeld. De krater is volgens de beste schattingen 190 duizend jaar oud en daarmee zeer jong. Vanaf halverwege de steile wanden aan de overkant zijn puinstromen te zien... © Nasa.

Mars lijkt soms een soort Spitsbergen

In de eeuwige discussies over water op Mars biedt een studie van Utrechtse aardwetenschappers opmerkelijke nieuwe inzichten. Uit de analyse van de wanden van een relatief jonge krater maken ze op dat er in de laatste miljoen jaar nu en dan decimeters sneeuw in geulen moet hebben gelegen. Als die sneeuw smolt, voerde het water zand en stenen naar de waargenomen puinwaaiers in lager gelegen gebied.

Dat wijst op een natter recent verleden dan doorgaans wordt gedacht. Bovendien veroorzaakte het smeltwater veel vaker puinstromen dan aangenomen, vermoedelijk eens in de paar jaar tot een eeuw. Dat is vergelijkbaar met wat puinstromen op Spitsbergen doen.

Een nu en dan buitengewoon actieve aardachtig omgeving. Heel anders dan het superdroge, door de wind gedomineerde landschap dat Mars al miljarden jaren lijkt te zijn

Tjalling de Haas, promovendus

'Een nu en dan buitengewoon actieve aardachtig omgeving', kenschetst de Utrechtse promovendus Tjalling de Haas het recentere Mars-landschap. 'Heel anders dan het superdroge, door de wind gedomineerde landschap dat Mars al miljarden jaren lijkt te zijn.'

In een artikel in Nature Communications vergelijkt de aardwetenschapper op Nasa-foto's de hellingen van de krater Istok op Mars met soortgelijke structuren op aarde, bijvoorbeeld op Spitsbergen. Daarvan is relatief goed bekend hoe ze gevormd zijn en vooral hoeveel water er nodig is geweest om het materiaal vanaf de helling naar beneden mee te sleuren.

200 duizend jaar geleden

In zijn Utrechtse lab deed De Haas de laatste jaren reeksen proeven op schaal om dat te bestuderen. Daarnaast deed hij veldwerk in Chili en op Spitsbergen. Daarmee zijn modellen gemaakt die helpen het ontstaan van een puinwaaier te begrijpen.

De Istok-krater is volgens de beste schattingen slechts 200 duizend jaar geleden ontstaan bij een inslag. Onderaan de steile hellingen liggen puinwaaiers die in detail te zien zijn op foto's van de Mars Orbiter van Nasa die rond de rode planeet cirkelt. Die zijn vermoedelijk ontstaan op momenten dat Mars zijn zuidelijke halfrond relatief ver naar de zon keerde, zoals af en toe voorkomt.

Planetair-geoloog en Mars-kenner Alfred McEwen van de Universiteit van Arizona noemt de Utrechtse schattingen van waterhoeveelheden een toevoeging aan het gangbare beeld van Mars als een superdroge koude planeet. 'Heel af en toe zijn de omstandigheden wat gunstiger voor vloeibaar water en we krijgen nu een idee hoeveel dat in die periodes kan zijn.'