Kun je epilepsie onderdrukken met een dieet?
© Eline van Strien

Kun je epilepsie onderdrukken met een dieet?

Beter/eten

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Kun je epilepsie onderdrukken met een dieet?

Een kind dat vlees met mayonaise eet, kan zomaar op dieet zijn. Niet om af te vallen, maar om epileptische aanvallen te voorkomen. Kinderen met ernstige epilepsie krijgen soms een 'ketogeen dieet' voorgeschreven als andere behandelingen niet werken.

Essentie van het dieet is het eten van veel vetten, amper koolhydraten en een beetje eiwitten. Ketonen zijn de stoffen die ontstaan door de afbraak van vetzuren. In ketose gaan, noemen artsen het als iemand genoeg ketonen aanmaakt om een hele energiehuishouding draaiende te houden.

Normaliter gebruikt het lichaam bij voorkeur koolhydraten (zetmeel en suikers) voor de energiehuishouding en zet deze om in glucose. Glucose is de snelste energiebron voor het lichaam. Bij onvoldoende inname van koolhydraten gaat het lichaam vet verbranden om aan energie te komen.

Een derde van alle kinderen met epilepsie reageert niet op bestaande epilepsiemedicatie

Coriene Catsman, Erasmus MC in Rotterdam

Deze vetverbranding leidt tot een verhoogde hoeveelheid vetzuren en daardoor ketonen (een omzettingsstof van vetzuren) in het bloed. Hersenen kunnen ketonen gebruiken als alternatieve voedingsbron.

Ketonen worden over het algemeen pas gevormd als je minder dan 50 gram koolhydraten per dag eet. Ook de hoeveelheid eiwitten wordt afgewogen, omdat eiwit de productie van ketonen tegen gaat.

Ongeveer een derde van alle kinderen met epilepsie reageert niet op bestaande epilepsiemedicatie, legt kinderneuroloog Coriene Catsman (Erasmus MC in Rotterdam) uit. Tot wel 70 procent van deze kinderen heeft baat bij het dieet. Al na enkele weken nemen de aanvallen af of blijven helemaal weg.

De kinderneurologen in het Sophia Kinderziekenhuis schrijven het dieet al ongeveer 10 jaar voor. Hun publicaties hebben er mede toe geleid dat het ketogene dieet inmiddels een officiële behandeling is voor (kinder)epilepsie in Nederland.

Intensieve begeleiding door een gespecialiseerde diëtist is essentieel

Dat het dieet nauw luistert, bewijst de dagelijkse speurtocht van de diëtiste van de afdeling in Rotterdam, 'onze Sherlock Holmes', als kinderen ondanks een keurig gevolgd dieet toch niet genoeg ketonen aanmaken (de hoeveelheid is te meten in bloed of urine). 'Weet je waar ze bijvoorbeeld suiker vond?', zegt Catsman. 'Op van die in plastic verpakte plakjes worst blijkt een dun laagje glucose gepenseeld te zijn.'

Catsman noemt het dieet in feite geen gezond voedingspatroon. 'Het bevat weinig vitamines en calcium, dus supplementen zijn cruciaal. Ook is het lastig om de eiwitinname op peil te houden, die voor kinderen in de groei zo belangrijk is. Daarom is intensieve begeleiding door een gespecialiseerde diëtist essentieel.'

Hoe en in welke mate het de ketonen zijn die de epileptische aanvallen onderdrukken, is onbekend, zegt de kinderneuroloog.

Een andere groep die mogelijk baat heeft bij het dieet zijn patiënten met kanker. Met name bij ernstige hersentumoren (zoals een ponsglioom en een gliobastoom) loopt sinds enkele jaren onderzoek.

Er zijn ook bewijzen dat de kankercellen zich aanpassen aan het dieet

Net zoals gezonde cellen hebben kankercellen glucose nodig voor hun energie. In celkweken en bij proefdieren bleken hersentumorcellen minder goed te groeien op ketonen. Een ketogeen dieet zou de tumorcellen kunnen 'uithongeren', is de gedachte.

Maar het patiëntenonderzoek ondersteunt de theorie vooralsnog niet, zegt Catsman.

Dat schrijft ook hoogleraar voeding en kanker Ellen Kampman (Wageningen Universiteit) op haar site voedingenkankerinfo.nl. Er zijn namelijk ook bewijzen dat de kankercellen zich aanpassen aan het dieet, waardoor ze minder gevoelig lijken te worden voor chemotherapie of bestraling en soms na een eerste vertraagde groei juist sneller gingen groeien. Daarmee zou het dieet juist een negatief effect hebben.

Zowel Kampman als Catsman benadrukken: probeer nooit op eigen houtje een ketogeen dieet uit, maar altijd in overleg met een behandelend arts en diëtist.