Babyvoetje.
Babyvoetje. © ANP

In aantocht: kind verwekken zonder sperma

Geen zaad, toch een kind verwekken. Die droom van veel onvruchtbare mannen is een flinke stap dichterbij nu Chinese biologen muizen hebben verwekt zonder sperma te gebruiken.

Het lukte ongespecialiseerde stamcellen op te kweken tot 'spermatide-achtige cellen', kunstmatige spermacellen zonder zweepstaart. Die injecteerden ze in de eicel. Daaruit ontstonden gezonde muizenpups, schrijft het team in Cell Stem Cell: bewijs dat je ook zonder zaad een kind kunt verwekken.

Op termijn is dat een uitkomst voor mannen die zelf geen zaadcellen aanmaken. In Nederland gaat het om 'enkele honderden mannen per jaar', zegt hoogleraar voortplantingsgeneeskunde Sjoerd Repping (AMC), niet betrokken bij het Chinese onderzoek. Uit onderzoek van het AMC blijkt dat het 'overgrote merendeel' de stamceltherapie zou overwegen.

Zaadcellen opkweken uit vrouwelijke huid lukt niet, omdat chemische signaaltjes nodig zijn die alleen in mannencellen zitten

Wat stellen te wachten zou staan, is een ivf-behandeling waarbij de zaadcel vooraf wordt opgekweekt uit weggeschraapt huidweefsel van de man. Overigens verwachten experts dat het nog zeker vijf jaar duurt voordat het zo ver is: de techniek moet nog worden getest en veilig bevonden voor de mens.

Een andere toepassing, voor lesbische stellen, blijft toekomstmuziek. Zaadcellen opkweken uit vrouwelijke huid lukt niet, omdat chemische signaaltjes nodig zijn die alleen in mannencellen zitten. Mocht het ooit tóch lukken, dan kunnen de stellen, bij gebrek aan mannelijk Y-chromosoom, alleen dochters krijgen.

Enorme belofte

Wat stellen te wachten zou staan, is een ivf-behandeling waarbij de zaadcel vooraf wordt opgekweekt uit weggeschraapt huidweefsel van de man

Bevruchting zonder zaadcellen hangt geruime tijd in de lucht: al ruim tien jaar slagen diverse teams erin de cellen uit stamcellen te kweken. 'Maar tot nu toe zat er bij alle experimenten een fase waarin ze die cellen tussentijds moesten terugstoppen in de muis', zegt Repping. 'Het mooie en bijzondere van dit onderzoek is dat het kweken nu voor het eerst helemaal buiten het lichaam is gelukt.'

De onderzoekers uit Nanjing hielden zich bovendien aan een lijst technische eisen die voortplantingsbiologen zichzelf twee jaar geleden oplegden. 'Onze methode voldoet volledig aan die gouden standaard', aldus hoofdonderzoeker Jia-Hao Sha in een verklaring. 'Daarom denken we dat dit een enorme belofte inhoudt voor de behandeling van mannelijke onvruchtbaarheid.'

De behandeling roept ook meer existentiële vragen op, denkt Repping. Zoals hoe belangrijk het eigenlijk is een biologisch kind te krijgen. 'Je kunt immers ook donorsperma gebruiken. Hoe belangrijk is een genetisch eigen kind eigenlijk, wat hebben mensen daarvoor over?'