IgNobelprijs voor Nederlands onderzoek naar 'huh?'
©

IgNobelprijs voor Nederlands onderzoek naar 'huh?'

Wat met de echte Nobelprijs voor de literatuur maar niet wil lukken, is Nederland nu wel gelukt met de 'IgNobelprijs' voor de literatuur, een persiflageprijs voor wetenschappelijk onderzoek dat op de lachspieren werkt.

Taalwetenschapper Mark Dingemanse en zijn collega's Francisco Torreira en Nick Enfield van het Max Planck Instituut in Nijmegen kregen hem vannacht uitgereikt voor hun ontdekking dat het woordje 'Huh?' in alle talen voorkomt.

Een Nederlands tintje had ook de prijs voor bioloog Michael Smith, een Amerikaan die enige tijd aan Wageningen Universiteit werkte. Smith deelde in de prijs voor de entomologie (insectenkunde) voor zijn onderzoek naar het lichaamsdeel waar een bijensteek het meeste pijn doet - een exercitie waarvoor de man zich onder meer in zijn teen, billen en scrotum liet steken. Een bijensteek in de bovenlip, de neusvleugel en de schacht van de penis is het pijnlijkst, rapporteerde Smith na afloop in een geleerd vakblad.

Wetenschappers doen vaak dingen waarvan je in eerste instantie denkt: waarom zouden ze dát nou doen?

Mark Dingemanse

De IgNobelprijzen gelden al jaren als een van de geslaagdste grappen van de wetenschap. Afgelopen nacht werden ze voor de 25ste keer uitgereikt in het theater van de statige Harvard University, tijdens een zoals altijd met melige grollen doorspekte feestavond.

Winnaars krijgen een geknutselde trofee en een geldbedrag in de vorm van een briefje van tien biljoen Zimbabwaanse dollars, uitgereikt door een echte Nobelprijswinnaar. Ignoble is Engels voor 'laag bij de gronds'.

Het is de twaalfde keer dat Nederland in de prijzen valt. Dat zal ten dele te maken hebben met het feit dat de Nederlandse bioloog Kees Moeliker, zelf prijswinnaar in 2003, nauw betrokken is bij de organisatie. Deels komt het ook door de reikwijdte van de onderscheiding: dit jaar alleen al deelden bijna 50 wetenschappers uit 25 landen in een van de tien IgNobelprijzen.

Serieus bedoeld

Wat alle onderzoeken gemeen hebben, is dat ze volstrekt serieus bedoeld zijn. Zo wilde Smith duidelijk maken dat het voor de hoeveelheid pijn niet alleen uitmaakt welke bijensoort steekt, maar ook waar het insect steekt. De chemici die een IgNobel winnen voor het 'uitvinden van een recept voor het gedeeltelijk 'ontkoken' van een ei', zochten een manier om de industriële productie van geneesmiddelen te verbeteren; de artsen die de geneeskundeprijs kregen 'voor experimenten die de biomedische voordelen van intens kussen bestuderen', deden onderzoek naar het immuunsysteem. 'Wetenschappers doen vaak dingen waarvan je in eerste instantie denkt: waarom zouden ze dát nou doen?', zegt Dingemanse.

Opvallend was afgelopen nacht het optreden van de flamboyante, 87-jarige Japanse uitvinder en mediapersoonlijkheid Yoshiro Nakamatsu, in 2005 winnaar van een IgNobelprijs voor de voedingsleer omdat hij toen al 34 jaar iedere maaltijd die hij nuttigde fotografeerde. 'Dr. NakaMats' is terminaal ziek en zong daar, samen met het publiek, een lied over. 'Zijn zwanezang. Maar dat mag de pret niet drukken', zei Moeliker, voorafgaand aan de ceremonie. 'De man is een fenomeen en wilde graag komen zingen. Wij willen hem dat podium bieden.'

Bij de IgNobels gaat het lang niet altijd om onbekende wetenschappers. Zo won de latere echte Nobelprijswinnaar André Geim in 2000 de IgNobelprijs in de natuurkunde wegens het laten zweven van kikkers in een magneetveld. Primatoloog Frans de Waal won in 2012 de anatomieprijs voor de ontdekking dat chimpansees elkaar kunnen herkennen aan elkaars achterste.

Lachwekkend onderzoek van belang

Wiskunde
Aan Elisabeth Oberzaucher en Karl Grammer (Oostenrijk)
Voor 'het inzetten van wiskundige technieken om te bepalen of en hoe Moulay Ismael de Bloeddorstige, keizer van Marokko, tussen 1697 en 1727 achthonderdachtentachtig (888) kinderen verwekte'.
Maar eigenlijk... wilden de onderzoekers weten welk computermodel het meest geschikt is om de menselijke voortplanting na te bootsen.

Biologie
Aan vijf Chileense onderzoekers
Voor 'de observatie dat wanneer men een stok met een gewicht aan de achterkant van een kip bevestigt, de kip loopt op een manier die overeenkomt met de wijze waarop men denkt dat dinosaurussen liepen.'
Maar eigenlijk... hoopten de Chilenen meer over de lichaamshouding van dino's te leren.

Diagnostiek
Aan Diallah Karim (Canada) en collega's
Voor 'het vaststellen dat een acute blindedarmontsteking nauwkeurig kan worden gediagnosticeerd door de hoeveelheid pijn te meten die de patiënt ervaart als hij/zij over een verkeersdrempel wordt gereden.'
Maar eigenlijk... hoopten de onderzoekers dat de verkeersdrempel-vraag kan meehelpen om ook telefonisch de juiste diagnose te stellen.

Natuurkunde
Aan vier Amerikaanse biomechanici
Voor 'het testen van het biologische principe dat vrijwel alle zoogdieren hun blaas in ongeveer 21 seconde legen'.
Maar eigenlijk... wilden ze achterhalen in hoeverre urineren ook van binnenuit wordt aangedreven door druk op de blaas.

Economie
Aan De politie van Bangkok
Voor 'het aanbieden van extra geld aan politiemensen die weigeren zich te laten omkopen'.
Maar eigenlijk... wilde het corps met een bonus de corruptie tegengaan. Bij de IgNobels is er altijd ook één voor niet-wetenschappers.

Managementstudies
Aan De Italiaan Gennaro Bernile en twee collega's
Voor 'de ontdekking dat veel topmanagers in hun kindertijd een voorliefde ontwikkelen voor het nemen van risico's als ze natuurrampen zoals aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, tsunami's en bosbranden meemaakten die voor henzelf geen vervelende persoonlijke gevolgen hadden.'
Maar eigenlijk... onderzocht het team het verband tussen managementstijl en blootstelling aan gevaar.