De vorige Nederlandse poolexpeditie was in 1987.
De vorige Nederlandse poolexpeditie was in 1987. © ANP

Grootste Nederlandse poolexpeditie neemt BN'ers mee

Wetenschap alleen is niet sexy genoeg: de grootste Nederlandse poolexpeditie neemt bekende Nederlanders mee om de aandacht te vangen van het grote publiek. Vijftig wetenschappers hopen dat hun gasten hun werk op Spitsbergen bekendheid geven

Ooit was een poolexpeditie voorbehouden aan een klein gezelschap geharde wetenschappers, die wekenlang eenzaam tussen de ijsberen kampeerden. Een groot contrast met het gezelschap dat vandaag in het cruiseschip De Ortelius afvaart naar het eilandje Edgeøya in de Spitsbergen-archipel. Aan boord: vijftig wetenschappers en een pr-machine met bekende Nederlanders.

De studie, opgezet door de Groningse Arctisch ecoloog Maarten Loonen, moet uitwijzen hoe de Noordpool veranderd is de sinds 1988. Toen vertrokken daar de laatste Nederlandse onderzoekers, die vanaf 1968 zoveel mogelijk ecologische gegevens verzamelden op Edgeøya. Fossielen, vegetatie, paddenstoelen, maar ook rendierschedels en virussen. 'We beschikken dus over gegevens van vóór de klimaatverandering', vertelt Loonen. 'Nu we terugkeren naar het eiland kunnen we kijken wat die klimaatverandering precies teweeg heeft gebracht in Spitsbergen.'

Vakgebieden

In 1987, tijdens de vorige Nederlandse onderzoeksepisode, werd onderzoeker Piet Oosterveld belaagd door een ijsbeer. Die beet een stuk van zijn oor, wang en hoofdhuid af

De vijftig wetenschappers die straks aanmeren in de onherbergzame toendra vertegenwoordigen een breed scala aan vakgebieden. Zo zitten er biologen bij, archeologen die fossielen gaan zoeken, geologen en zelfs een juriste die onderzoekt of er strengere milieuregels ontwikkeld kunnen worden op basis van de expeditiebevindingen.

De wetenschappers krijgen gezelschap van de bekende meteorologen Peter Kuipers Munneke (weerman NOS) en Helga van Leur (weervrouw RTL), dichter/acteur Ramsey Nasr en D66-Kamerlid Stientje van Veldhoven. 'Zij kunnen met hun bekendheid veel meer mensen bereiken dan ik', zegt Loonen. 'Ramsey Nasr zat laatst bij Jinek om over de expeditie te praten. Ik niet.'

Een prachtige kans ook om door subsidieverstrekkers als NWO gezien te worden, meent hij. Al zes jaar was Loonen bezig zijn onderzoek gefinancierd te krijgen en hij had de hoop eigenlijk al opgegeven. 'Om onderzoeksgeld te winnen met de Academische Jaarprijs heb ik ter promotie zelfs nog in een ijsberenpak door Groningen gerend. Maar we werden tweede. Dan krijg je geen geld, alleen een vermelding.' Door bekende Nederlanders mee te nemen, hoopt Loonen het ijsberenpak voortaan thuis te kunnen laten.

Onbetaald

De BN'ers krijgen niet betaald. Sterker nog, ze moeten hun bootreis zelf financieren. 'Daarbij moet je denken aan 600 tot 1.000 euro, afhankelijk van hoe luxe je het wilt hebben', zegt Loonen. 'De BN'ers kwamen er zelf mee. Ramsey Nasr bijvoorbeeld is al eens vaker met mijn expedities meegereisd.'

Daar schreef de dichter toen stukken over in NRC. 'Een schoolvoorbeeld van het succesvol naar buiten brengen van wetenschap. Anders was het verhaal door een stuk minder mensen gelezen.' Ook weerman Kuipers Munneke besloot zelf om zich aan te sluiten, nadat hij had gehoord dat er een NOS-ploeg meeging.

Slimme zet

Deze BN'ers, die vaak zelf geen wetenschapper zijn, zullen waarschijnlijk meer praten over hoe ze het daar ervaren hebben. Wat ging er door ze heen? Waar schrokken ze van?

De Leidse hoogleraar wetenschapscommunicatie Jos van den Broek vindt de aanwezigheid van BN'ers een slimme zet. 'Je krijgt een ander podium voor de wetenschap. Het onderwerp wordt 'sexier' wanneer een bekend iemand het brengt.' Bovendien, merkt hij op, is de televisiekijker of krantenlezer gericht op een ander soort informatie dan wetenschappers doorgaans te bieden hebben: 'Deze BN'ers, die vaak zelf geen wetenschapper zijn, zullen waarschijnlijk meer praten over hoe ze het daar ervaren hebben. Wat ging er door ze heen? Waar schrokken ze van? Het past in de experience economy waar we tegenwoordig in zitten.' In musea zie je dat ook terug, zegt Van den Broek. Daar staan allang niet meer gewoon voorwerpen, nee, je moet er ook iets mee kunnen doen.

De expeditie duurt tot 28 augustus. De expeditieleden zullen overnachten op de boot, die veilig in het water ligt. 'Dit eiland staat bekend om zijn vele ijsberen', zegt Loonen. 'Daar wil je niet tussen slapen.' In 1987, tijdens de vorige Nederlandse onderzoeksepisode, werd onderzoeker Piet Oosterveld belaagd door een ijsbeer. Die beet een stuk van zijn oor, wang en hoofdhuid af. Loonen: 'Voor zulke gruwelverhalen wil ik niet verantwoordelijk zijn.'