Het ninjamuisje moet het glas wijn negeren
Het ninjamuisje moet het glas wijn negeren ©

Gamen met ninjamuis om van je alcoholverslaving af te komen

Interview Wouter Boendermaker

Gamen is niet ledig, zoals ouders vaak denken. Het zou jongeren zelfs van de drank af kunnen houden.

Een muis verkleed als ninja rent door een hal op zoek naar lekkere stukjes kaas. Soms komt er een kat voorbij, die de muis met alle macht probeert te ontwijken. Het klinkt als het zoveelste computerspelletje, alleen is deze game anders: bij elke kaas is een flesje cola te zien en de gevaarlijke katten zijn omgeven door alcoholische versnaperingen.

Volgens psycholoog Wouter Boendermaker (34) bieden zulke computerspellen jongeren kans greep te krijgen op hun alcoholgebruik. Onlangs promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Serious Gamification. Zogenoemde serious games bieden niet alleen vermaak, maar hebben ook een educatieve waarde.

Rennen naar kaas en katten ontwijken: hoe kan dat in hemelsnaam jongeren helpen tegen de verlokkingen van alcohol?

'Met spelletjes als deze trainen we de hersenen: zeg 'ja' tegen frisdrank, en 'nee' tegen alcohol. Elke keer als de muis langs een stuk kaas loopt en dus een flesje fris ziet, moet de speler op een knopje drukken. Dat is in tegenstelling tot de keren dat de muis langs een kat en dus alcohol loopt: dan moet de speler juist niets doen. Bij gedragsverandering spelen in de hersenen zowel automatische processen een rol als bewuste gedachteprocessen. Bij automatische processen wordt bijvoorbeeld je aandacht meteen getrokken door iets wat je interessant vindt. Bij alcoholverslaafden zijn deze automatismen door het langdurige gebruik heel sterk geworden. Daarnaast zijn de bewuste gedachteprocessen - zoals nee zeggen tegen die borrel als je morgen een belangrijke vergadering hebt - bij hen vaak minder sterk. Met dit soort serious games willen we zowel de automatische als de bewuste hersenprocessen trainen.'

Jongeren spelen ook graag Grand Theft Auto, FIFA16 of schietspellen. Kunt u daar met uw serious game tegenop?

Kanttekening

Anneke Goudriaan, bijzonder hoogleraar werkingsmechanismen en behandeling van verslaving aan het AMC, plaatst een kritische kanttekening bij de studie. 'Uit Boendermakers onderzoek blijkt niet eenduidig dat het spelen van educatieve spellen helpt bij het verminderen van alcoholgebruik. Serious games kunnen jongeren echter wel motiveren hun hersenen te trainen, al verschillen de uiteindelijke resultaten van de klassieke versie en de spelversie niet. Om zekere uitspraken te doen, zijn klinische trials bij patiënten nodig.' Desalniettemin vindt ze het onderzoek relevant. 'Tot dusver is weinig onderzoek gedaan naar serious games, terwijl het de potentie heeft om hersentrainingen voor jongeren leuker te maken. Onderzoek naar het effect van deze spellen is daarom hard nodig.'

'Dat is natuurlijk erg lastig. Daarom is het belangrijk dat we dit niet presenteren als de leukste, nieuwste game. Wat dit wél is: een speciaal voor jongeren gemaakte verpakking van de klassieke hersentraining bij alcoholverslaving voor volwassen. De serious games moeten in eerste instantie adolescenten helpen controle te krijgen over hun alcoholgebruik. Dat het dan toevallig een game is, moet een leuke verrassing zijn. Ik verwacht niet dat mensen dit liever gaan doen dan GTA, maar dat is ook niet het doel.'

Is deze serious game een succes?

'We hebben eerst gekeken of de jongeren de games leuker vonden dan de klassieke hersentraining. Meestal was dat zo. Daarna hebben we getest of onze serious games hun hersenen evengoed trainen als de klassieke variant, door hen computertaakjes te laten doen die ons inzicht geven in hun hersencapaciteit. Dit was vaak het geval, maar niet altijd: het is dus ook belangrijk dit soort games goed te testen voor we ze breed inzetten. Tot slot testten we of hun gedrag veranderde: is het feitelijke drankgebruik achteruit gegaan? Hier hebben we helaas niet zoveel gevonden, maar we hebben de eerste tests dan ook nog niet uitgevoerd bij de zwaarste drinkers.'

Als het drankgebruik niet daalt, heeft zo'n onderzoek dan nog wel waarde?

'Jazeker! Er zit duidelijk waarde aan het toevoegen van serious game-elementen. Op deze manier helpen we jongeren op een leuke manier meer controle te krijgen over hun drankgebruik, zonder ze moraliserend of belerend toe te spreken. Dit onderzoek is slechts een radertje in het grotere geheel en samen komen we tot steeds betere behandelmethoden. Op lange termijn hoop ik dat we jongeren kunnen betrekken in dit onderzoek en bijvoorbeeld alcoholverslaafde adolescenten kunnen helpen.'