Een man bekijkt boeken in de schappen van de voormalige winkel van boekhandel De Slegte op de Amsterdamse Kalverstraat, in maart vorig jaar.
Een man bekijkt boeken in de schappen van de voormalige winkel van boekhandel De Slegte op de Amsterdamse Kalverstraat, in maart vorig jaar. © ANP

Elk brein reageert anders op verhalen

Hét brein van de lezer bestaat niet. Bij de ene lezer draaien de hersenen op volle toeren om gebeurtenissen in een verhaal te visualiseren, bij de andere lezers komt het brein juist in actie om te begrijpen wat de hoofdpersoon voelt en drijft. Dat blijkt uit een studie van neuropsychologen Roel Willems en Annabel Nijhof van de Radboud Universiteit waarmee ze deze week de kolommen van het tijdschrift Plos One haalden.

Verhalen zijn van alle culturen en alle tijden, maar hoe we die beleven, is nauwelijks onderzocht. Door mensen tijdens het luisteren naar verhalen in de hersenscanner te leggen, kan per individu gemeten worden wat er in het brein gebeurt. De onderzoekers waren verrast toen ze zagen hoe de breinactiviteit van de proefpersonen verschilde tijdens het luisteren naar passages uit onder meer Dooi van Rasha Peper. Willems: 'Ik dacht dat de achttien luisteraars ofwel op alles in de tekst zouden reageren ofwel op vrijwel niets. Maar het beeld is enorm gevarieerd.' Inmiddels is het onderzoek uitgebreid met tientallen proefpersonen.

Het lezen van fictie is belangrijk. Daar zijn althans sterke aanwijzingen voor

Het lezen van fictie is belangrijk. Daar zijn althans sterke aanwijzingen voor. Verhalen lijken een stimulans voor zowel onze emotionele als academische ontwikkeling. Het bevordert waarschijnlijk ons vermogen ons in te leven in anderen. Toch lezen we steeds minder boeken. Onderzoeker Roel Willems hoopt dat de wetenschap in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het gevecht tegen de ontlezing. 'Veel kinderen haken als lezer af als ze een paar keer een boek hebben geprobeerd waar ze niets aan vonden. Met behulp van ons onderzoek kunnen we slimme vragenlijstjes voor basisschoolkinderen maken om uit te zoeken wat voor type lezers ze zijn en aan welke boeken ze plezier gaan beleven. Dat is mijn droom.'

Volgens organisatiepsycholoog Matthijs Bal van de Universiteit van Bath in Engeland, die eerder onderzoek deed naar empathie en fictie, is met deze studie voor het eerst aangetoond dat verschillende elementen in verhalen verschillende neurale activiteiten oproepen. 'Het toont bovendien nog eens aan dat fictie een rol speelt bij empathie, al weten we niet precies hoe. En het is een eerste stap om uit te zoeken wat fictie toch zo overtuigend maakt.'