Roos (3) leert met behulp van een knuffel hoe zij haar tanden moet poetsen van mondzorgcoach Kiki van Winkel.
Roos (3) leert met behulp van een knuffel hoe zij haar tanden moet poetsen van mondzorgcoach Kiki van Winkel. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een mondzorgcoach in het consultatiebureau, is dat wel nodig?

Nieuw bij het consultatiebureau: de mondzorgcoach. Om peuters te leren poetsen en ouders te overtuigen met hun kind naar de tandarts te gaan. 'Ze denken: dat melkgebit gaat er toch uit.'

'Weet je nog hoe de krokodil zijn tandjes zo mooi wit maakt?', vraagt mondzorgcoach Kiki van Winkel aan Roos (3), in de wachtruimte van het consultatiebureau in Culemborg. Na een korte aarzeling knikt Roos verlegen en pakt ze de tandenborstel die Van Winkel haar met een brede glimlach aanreikt. Ze omklemt het handstuk met haar vuist, stevig, maar door haar onvolgroeide motoriek nog schots en scheef. 'Toe maar', moedigt Van Winkel aan. Geconcentreerd begint Roos de knuffelkrokodil te poetsen.

Vijf tips

Poets de tanden van kinderen vanaf het doorbreken van het eerste tandje. Bacteriën die bij gaatjes in het melkgebit voorkomen, kunnen het onderliggende volwassen gebit al infecteren. Poets twee keer per dag 2 minuten, vanaf 2 jaar. Geef kleine kinderen geen flesjes met (zoete) drankjes (fris, vruchtensappen en energiedrinks). Laat ze een glas of fles in één keer leegdrinken, en geef na een zoet drankje een glas water. Poets met fluoridehoudende tandpasta voor kinderen. Zonder is de kans op gaatjes groter.

Van Winkel is mondzorgcoach, een nieuw gezicht in consultatiebureaus, bedacht om kinderen te leren poetsen en ouders te overtuigen hun kroost mee te nemen naar de tandarts. Dat is nodig, want uit onderzoek van het Zilveren Kruis blijkt dat 20 procent van de bij hen aangesloten kinderen in 2015 niet op controle ging. En twee op de vijf ouders weten niet dat kinderen tot hun 18de gratis naar de tandarts kunnen, blijkt uit het Nationaal Zorgonderzoek. Om de onwetende ouders te bereiken gaat Van Winkel langs bij consultatiebureaus, waar wél bijna alle kinderen en ouders komen opdagen.

'Ouders weten lang niet altijd wat er in de mond van hun jonge kinderen omgaat', zegt Van Winkel. 'Ze denken vaak: ach, dat melkgebit gaat er toch uit, die eerste tandjes hoeven we niet te poetsen. Terwijl 30 tot 40 procent van de kinderen al voor het eerste levensjaar een gaatje heeft. Sommige ouders dippen de fopspeen van hun kind zelfs nog in de honing. Het komt voor dat kinderen zulke rotte tanden hebben, dat hun hele melkgebit onder narcose maar wordt getrokken om erger te voorkomen.'

'Wanneer moet Roos eigenlijk voor het eerst naar de tandarts?', vraagt Anny van Impelen, terwijl haar dochter de krokodil een grondige poetsbeurt geeft. 'Vanaf het tweede levensjaar', zegt Van Winkel. Roos is dus al een jaar te laat. Ze is weleens met haar moeder mee geweest, maar de tandartsstoel beklimmen durfde ze nog niet aan. 'Ga over een tijdje nog eens, en probeer haar dan spelenderwijs in de stoel te krijgen. Misschien lukt het dan', adviseert Van Winkel.

Veel mensen weten niet dat de tandarts tot je 18de binnen de basisverzekering valt

Katarina Jerkovic, Hogeschool Utrecht

Een mondzorgcoach in het consultatiebureau, is dat wel nodig? Kan de jeugdarts zelf geen aandacht besteden aan het belang van een gezond gebit? 'Mondgezondheid is altijd een ondergeschoven kindje geweest. Dat zie je ook in de verdeling van onderzoeksgeld', zegt Merlin Jurg van de Geneeskundige en Gezondheidsdienst Amsterdam (GGD). 'Het moet bij de consultatiegesprekken concurreren met acutere thema's als overgewicht en psychosociale problemen. Dan snap je wel welke thema's voorrang krijgen.'

In Culemborg zitten Roos en haar moeder inmiddels in de consultatiekamer tegenover de jeugdverpleegkundige. 'Ik vraag wel altijd naar de staat van het gebit, het hoort bij de vaste vragenlijst. Maar nu ik erover nadenk, zeg ik er nooit bij dat de tandarts gratis is voor kinderen. Dat is zó vanzelfsprekend voor mij', zegt Roxanne Oort.

'Terwijl een grote groep Nederlanders - vaak mensen die leven op een laag sociaal-economisch niveau en mensen met een migrantenachtergrond - niet weet dat de tandarts tot je 18de binnen de basisverzekering valt', zegt Katarina Jerkovic, leider van onderzoeksproject Gezonde Peutermonden van de Hogeschool Utrecht, dat het effect van de mondzorgcoach vanaf mei meet.

Wie is verantwoordelijk? 

Wiens verantwoordelijkheid is het om kinderen in de tandartsstoel te krijgen?

Voor tandartsen zelf is het moeilijk om achter thuisblijvers aan te gaan, omdat zij niet staan ingeschreven bij een praktijk. Zorgverzekeraars weten wel wie de tandarts mijden, maar het Zilveren Kruis zegt dat het uit privacyoverwegingen geen individuen mag aansporen toch naar de tandarts te gaan. De verzekeringsmaatschappij wijst naar de verantwoordelijkheid van de ouders. Daar sluit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zich bij aan.

Jurg van de GGD denkt dat er meer nodig is om een gedragsverandering bij ouders en kinderen teweeg te brengen. 'Het initiatief is prijzenswaardig, maar als het niet in je systeem zit om naar de tandarts te gaan en regelmatig te poetsen, dan is het heel moeilijk om daar een gewoonte van te maken. Dat gaat een mondcoach alleen niet redden.'

De Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde ziet wel wat in het plan. 'Consultatiegesprekken zijn hét moment om ouders en kinderen goede zelfzorg bij te brengen. Dat is belangrijk, want er is een samenhang tussen een slecht gebit, hart- en vaatziekten en diabetes', zegt woordvoerder Hans Scholten.

In Culemborg heeft Roos de knuffelkrokodil bij mondzorgcoach Van Winkel achtergelaten en dus is ze haar eigen tandjes maar gaan poetsen. Ook bij haar moeder lijkt het gesprek te hebben gewerkt. 'Ik ga deze week direct een afspraak bij de tandarts maken', zegt ze als ze haar jas aantrekt om weg te gaan.