Een dyslexie-epidemie heerst - in elk geval op papier

Onderzoek ministerie van Onderwijs

Er worden onnodig veel kinderen gediagnosticeerd met dyslexie, stellen enkele hoogleraren donderdag in het AD. Volgens de statistieken lijdt zo'n 7 à 8 procent van alle Nederlanders aan dyslexie. Maar in de praktijk lijkt er - in ieder geval op papier - een kleine dyslexie-epidemie te zijn uitgebroken, zo schreven we in december.

'Dyslexie door slecht onderwijs'

Er worden onnodig veel kinderen gediagnosticeerd met ernstige lees- en rekenproblemen, zegt dyslexiehoogleraar Anna Bosman van de Radboud Universiteit in Nijmegen donderdag in het AD. Ze onderzoekt het fenomeen dyslexie al sinds 2007 en komt maar tot één conclusie: dyslexie is een gevolg van slecht onderwijs. Voor dyscalculie - rekenblindheid - geldt hetzelfde, stelt Bosman. Het ontbreekt aan basisvaardigheden: optellen, vermenigvuldigen, de tafels kennen. Tijdens een intensieve rekentraining van zes weken gingen de 50 leerlingen die aan een onderzoek van Bosman meededen gemiddeld met anderhalf jaar vooruit. In december publiceerde de Volkskrant al dit verhaal, over het toenemend aantal scholieren en studenten met een dyslexieverklaring.

Er zijn veel meer scholieren en studenten dan op basis van de statistiek mag mogen verwacht in het bezit van een dyslexieverklaring. Op 39 procent van de basisscholen heeft meer dan 10 procent van de leerlingen zo'n verklaring op zak. Op vmbo-scholen (beroepsgerichte leerweg) heeft gemiddeld 19 procent van de eindexamenleerlingen dyslexie.

Dat blijkt uit onderzoek dat het ministerie van Onderwijs dinsdag (20 december 2016) publiceerde. Aanleiding voor het onderzoek was ondermeer een reportage van televisieprogramma Rambam begin dit jaar. Daarin weet een undercoverredacteur zonder lees- of schrijfproblemen met niet al te veel moeite een dyslexieverklaring te bemachtigen.

Dat papiertje geeft bij veel scholen en opleidingen recht op extra tijd tijdens toetsen en examens en voor studenten een compensatie bij studievertraging. Volgens minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker (Onderwijs) is het 'zeker aannemelijk', dat een deel van de leerlingen ten onrechte een dyslexieverklaring heeft gekregen. 

Het ministerie zette een enquête uit onder alle basis- en middelbare scholen en benaderde ook mbo's, hbo's en universiteiten. Daaruit blijkt dat vooral in het basis- en voortgezet onderwijs veel leerlingen geregistreerd staan met een dyslexieverklaring. 

In het voorgezet onderwijs neemt het aantal dyslectici bovendien al jaren toe. Op het vwo is het aantal dyslectici sinds 2012 bijna verdubbeld. Op alle niveaus (vmbo, havo en vwo) ligt het gemiddelde percentage leerlingen dat eindexamen doet met een dyslexieverklaring boven de 10 procent. Er zijn overigens ook scholen waar geen enkele leerling een dyslexieverklaring heeft. Er zijn grofweg drie verklaringen voor de dyslexie-hausse. Een belangrijke factor is dat er in Nederland veel gedaan wordt om dyslexie op te sporen. Scholieren en hun ouders weten ook steeds beter de weg naar een dyslexieverklaring te vinden. 'Vroeger was dyslexie een stigma waar je liever niet voor uitkwam', zegt Wim Tops, universitair docent dyslexie aan de universiteit Groningen. 'Nu zie je dat veel mensen blij zijn met hun verklaring.'

Daarbij wordt het etiket soms te gretig uitgedeeld. Het ministerie van onderwijs denkt dat er een groep leerlingen is die geen dyslexie heeft, maar simpelweg een achterstand  met lezen en spelling, die met de juiste hulp ingelopen kan worden. 'Uit onderzoek weten we dat maar 3 tot 4 procent van de bevolking hardnekkige problemen heeft met lezen en schrijven', zegt Tops. 'Bij de rest kan de kloof gedicht, mits ze het juiste onderwijs krijgen.'

Het ministerie van onderwijs denkt dat er een groep leerlingen is die geen dyslexie heeft, maar simpelweg een achterstand met lezen en spelling

En dan is er nog de zwendel met dyslexieverklaringen. In Nederland kan zo'n verklaring alleen worden uitgegeven door een erkend gz-psycholoog of orthopedagoog. Hoe zij te werk gaan bij het testen op dyslexie verschilt sterk, er bestaan geen richtlijnen voor. 

'Een betrouwbare toets duurt meerdere dagdelen en kost rond de 1.000 euro', zegt Remco Reij van het Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie (NKD), brancheorganisatie van dyslexiebehandelaren. 'Maar er zijn ook kwakzalvers die je voor 100 euro een paar simpele testjes laten doen en een verklaring meegeven.'

Er zijn ook kwakzalvers die je voor 100 euro een paar simpele testjes laten doen en een verklaring meegeven

Remco Reij, Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie

Dat er zoveel vraag is naar de dyslexieverklaring komt omdat ze scholieren voordelen opleveren, zoals als extra tijd of de mogelijkheid om een toets op de pc te maken. Voor studenten kan het ook geld schelen: ze kunnen bij vertraging honderden euro's collegegeld terugkrijgen.  

Voor hoogopgeleide ouders, die er vaak toch al assertief op toe zien dat hun kinderen goed presteren op school, kan de diagnose dyslexie een welkome verklaring bieden waarom hun kind achterblijft bij lezen, zegt Reij. 'Je ziet dat sommige ouders het belangrijk vinden om vast te stellen dat hun kind niet dom is.' Uit cijfers van het NKD blijkt dan ook dat er in goede wijken meer kinderen met dyslexie wonen dan in achterstandsbuurten. 'Daar hebben ouders vaak nog veel meer problemen dan de leesvaardigheid van hun kind.'

Om te voorkomen dat het aantal dyslectici blijft uitdijen heeft het ministerie een checklist dyslexieverklaringen naar scholen gestuurd. Daarmee kunnen onderwijsinstellingen beter inschatten of leerlingen goed getest zijn. Ook moeten er duidelijke richtlijnen komen voor het vaststellen van dyslexie.