Agnes Kant, directeur bijwerkingencentrum Lareb.
Agnes Kant, directeur bijwerkingencentrum Lareb. © ANP

Duizenden kinderen verminkt na gebruik epilepsiemedicijn door zwangere vrouwen

Middel vooral in Frankrijk verstrekt aan zwangere vrouwen

In Frankrijk is ophef ontstaan over een epilepsiemedicijn dat de afgelopen jaren bij enkele duizenden kinderen aangeboren afwijkingen heeft veroorzaakt. De Franse geneesmiddeleninspectie maakte donderdag bekend dat de afgelopen vijftig jaar tussen de 2.150 en 4.100 kinderen zijn geboren met ernstige afwijkingen doordat hun moeder tijdens de zwangerschap geneesmiddelen met de stof valproaat heeft geslikt.

Op welke schaal zich in Nederland problemen voordoen, is onduidelijk. Bij de epilepsievereniging zijn volgens een woordvoerder een paar gevallen bekend. Ook bijwerkingencentrum Lareb heeft de afgelopen jaren een aantal meldingen binnengekregen, zegt directeur Agnes Kant. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) kent geen landelijke cijfers.

In Frankrijk heeft een groot aantal ouders zich verenigd in een actiegroep. Tussen 2007 en 2014 hebben artsen aan ruim veertienduizend zwangere Franse vrouwen het middel depakine voorgeschreven, terwijl de risico's voor ongeboren kinderen toen allang bekend waren. De ouders beweren dat farmaceut Sanofi en de Franse overheid onvoldoende hebben gewaarschuwd voor de gevaren en hebben juridische stappen aangekondigd. Het ministerie van Volksgezondheid heeft een fonds ingesteld om de slachtoffers schadeloos te stellen.

Depakine, het eerste medicijn met de stof valproaat, kwam veertig jaar geleden ook in Nederland op de markt. Het medicijn is niet alleen effectief tegen epilepsie maar wordt ook voorgeschreven bij patiënten met een bipolaire stoornis. Nu depakine van het patent af is, zijn er tal van kopieën op de markt, generieke medicijnen met dezelfde werkzame stof.

De bijsluiter van depakine bevat vanaf het begin een waarschuwing

Dat het gebruik van valproaat schadelijk kan zijn voor ongeboren kinderen, is al tientallen jaren bekend, zegt een woordvoerder van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). De bijsluiter van depakine bevat vanaf het begin een waarschuwing, zegt hij. Onderzoek van het Lareb wijst uit dat in Nederland het gebruik van valproaat door zwangere vrouwen de afgelopen jaren fors is gedaald. Het Lareb analyseerde het medicijngebruik van 1.733 zwangere vrouwen die een medicijn tegen epilepsie nodig hadden. Van hen gebruikte in 2003 nog 28 procent een middel met valproaat en tien jaar later nog maar 9 procent.

Die afname heeft volgens de Lareb-onderzoekers te maken met de komst van nieuwe, minder schadelijke medicijnen. Toch blijven er zwangere vrouwen die niet goed op een alternatief medicijn reageren en die valproaat moeten blijven gebruiken, zegt Lareb-directeur Kant. 'Een epileptische aanval tijdens de zwangerschap kan gevaarlijk zijn voor moeder en kind en daarom zijn medicijnen onontbeerlijk.'

Van de kinderen die worden blootgesteld krijgt 30 tot 40 procent een ernstige ontwikkelingsstoornis

In 2014 is na een grote Europese analyse van bijwerkingen een 'aangescherpte' waarschuwing uitgegaan voor het gebruik van valproaat tijdens de zwangerschap. Alle Nederlandse artsen ontvingen toen een brief over de risico's: van de kinderen die in de baarmoeder worden blootgesteld aan valproaat krijgt 30 tot 40 procent een ernstige ontwikkelingsstoornis en 10 procent een aangeboren afwijking. Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd mag het middel alleen worden gebruikt als er geen andere behandeling mogelijk is. Bij het Lareb komen regelmatig vragen over binnen van artsen en verloskundigen, zegt Kant. 'Maar de lijn is hier nu toch: vermijden waar nodig.'

De Franse geneesmiddeleninspectie deed de afgelopen maanden samen met zorgverzekeraars onderzoek naar de omvang van het probleem: tussen 2011 en 2015 gebruikten 2.323 zwangere vrouwen een geneesmiddel met valproaat en 59 van hen kregen een kind met een aangeboren aandoening. Op basis van die cijfers komen de Franse autoriteiten tot een getal van 2.150 tot 4.100 kinderen die de afgelopen 50 jaar een ernstige afwijking hebben opgelopen.

Lees ook: Kun je epilepsie onderdrukken met een dieet? In onze rubriek beter/eten houden we elke week een bewering over de invloed van voeding op onze gezondheid tegen het licht. Lees hier over de link tussen voedsel en epilepsie. (+)