Die warme oktoberdagen: teken dat de aarde opwarmt?
© ANP

Die warme oktoberdagen: teken dat de aarde opwarmt?

Zijn die warme oktoberdagen een teken dat het klimaat aan het veranderen is? WetenschapsredacteurMaarten Keulemans sloeg aan het rekenen.

Dijkstra heeft 23 warme oktoberdagen teveel geteld

Daar had Frans Dijkstra de klimaatvrezende goegemeente toch eventjes mooi beet.

Dijkstra - chemicus en statisticus, maar toch vooral een gepensioneerde heer met een werkende internetverbinding - had eens gecheckt of het inderdaad zo is dat de zachte oktoberdagen van laatst erop duiden dat het klimaat warmer wordt, zoals hier en daar viel te beluisteren.

Dus ging Dijkstra aan het tellen. En zowaar: door de bank genomen is het aantal oktoberdagen waarop de 23 graden wordt gehaald na 1957 helemaal niet groter dan daarvoor.

Als een statisticus dat zegt, moet het wel kloppen, toch? Dat de beste man zich daarna prompt verloor in allerlei klimaatsceptische kletskoek, ach, het zullen de jaren zijn. 'Feit blijft, dat er van een doorgaande opwarming in Nederland momenteel geen sprake is', ging hij in de Volkskrant tekeer.

Aangemoedigd door de cursus Excel die ik net had gevolgd, besloot ik de gangen van Dijkstra toch eens na te gaan. Al meteen bleken zijn cijfers niet te kloppen: Dijkstra heeft 23 warme oktoberdagen teveel geteld.

Interessant is ook de constatering die een andere blogger al deed: opvallend is dat de warme oktoberdagen wél allemaal in de meest recente jaren vallen. Na 1975 waren het er 16, ofwel de helft van het totaal.

Metingen

Maar noem het details. Enkele tientallen dagen uit een dataset van ruim 40 duizend metingen bekijken, het blijft natuurlijk nogal stupide. Dus gooide ik het net wat ruimer uit, en keek ik hoe het zit met het aantal 'gewone' lenteachtige oktoberdagen - dagen waarop het in De Bilt 20 graden of warmer werd.

Kijk: dat blijken er warempel wel degelijk langzaamaan steeds meer te worden. Na de jaren vijftig waren het er zelfs tweemaal zoveel als daarvoor.

Aarde warmt langzaam op

En waarom zou je niet ook de andere maanden bekijken? Onderzoekers die dat deden, kwamen tot een inzicht dat opeens al een stuk vertrouwder klinkt: de laatste decennia zijn er langzaamaan steeds minder extreem koude dagen, en steeds meer extreem warme.

Ja, maar dat is Nederland, kun je daar tegenin brengen. Het wordt hier steeds voller en stedelijker. En doordat er minder luchtverontreiniging is, bereikt ons meer zonlicht. Nogal wiedes dat het hier warmer wordt.

Inderdaad, dus is het verstandiger om nóg meer metingen te gebruiken. Doe eens gek: we nemen de hele wereld.

Onderzoekers die dat deden, kwamen tot het inzicht dat de aarde langzaam opwarmt, met een spurt na 1975 en een pauze sinds ongeveer 1998, naar men inmiddels aanneemt doordat de oceanen een inhaalslag maken in warmteopname. Het is, kortom, gewoon precies wat je mag verwachten, op een planeet waar we de dampkring verdikken met extra broeikasgassen.

Denkfout

De werkelijkheid is natuurlijk dat het weer de dobbelsteen is, die in een opwarmende wereld heel langzaam steeds een beetje oneerlijker wordt

Lekkere statisticus, die Dijkstra. Natuurlijk heeft hij gelijk dat de mens kort van memorie is en dat het vroeger ook regelmatig warm was in oktober. Maar vervolgens maakt hij precies dezelfde denkfout als klimaatactivisten die ieder onverwachts doorbrekend zonnetje omarmen als bewijs dat de aarde blijkbaar opwarmt. Alleen doet Dijkstra dat omgekeerd: omdat er altijd warme dagen zijn geweest, warmt de aarde blijkbaar niet op.

De werkelijkheid is natuurlijk dat het weer de dobbelsteen is, die in een opwarmende wereld heel langzaam steeds een beetje oneerlijker wordt. Geleidelijk zullen we steeds vaker 'warm weer' gooien. Maar frustrerend genoeg zeggen die worpen afzonderlijk niets over het klimaat.

De statisticus Dijkstra weet dat natuurlijk best. Sommige gepensioneerde heren zou je na hun pensionering ook gewoon een verbod op Excel moeten geven.

Maarten Keulemans is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant. Hij blogt op persoonlijke titel.