1892100
Een artist's impression van een exploderende komeet boven de Sahara. © Terry Bakker/Universiteit van de Witwatersrand

Allereerste bewijs van exploderende komeet boven aarde ontdekt

Voor het eerst hebben wetenschappers bewijs geleverd dat een komeet zo'n 28 miljoen jaar geleden de atmosfeer van de aarde binnendrong, explodeerde en vervolgens boven de Sahara een schokgolf van vuur verspreidde waarmee elke levensvorm die deze tegenkwam werd vernietigd.

 De broche van Toetanchamon.
De broche van Toetanchamon. © De Universiteit van de Witwatersrand
 
NASA en ESA (de Europese Ruimtevaartorganisatie, red.) geven miljarden dollars uit om een paar microgram komeetmateriaal te verzamelen en terug te brengen naar de aarde. Maar nu is het dus mogelijk om dit materiaal te bestuderen zonder miljarden dollars uit te geven
Jan Kramers

Door die explosie werd het zand in de Sahara opgewarmd tot een temperatuur van ongeveer 2000 graden Celsius, waardoor een grote hoeveelheid geel silicaglas ontstond dat over een oppervlakte van 6000 vierkante kilometer verspreid werd. Dat schrijft een team van Zuid-Afrikaanse wetenschappers in Earth and Planetary Science Letters.

Broche van farao Toetanchamo
Dit kosmische materiaal werd al in het Oude Egypte gebruikt. Zo is geel silicaglas in gepolijste vorm verwerkt in een broche van farao Toetanchamon (zie foto). Silicaglas kan alleen ontstaan bij extreem hoge temperaturen die alleen bereikt kunnen worden door een kosmische inslag of vulkanisme, leggen de wetenschappers uit.

'Kometen zijn regelmatig aan de hemel te zien - het zijn vieze sneeuwballen van ijs, gemixt met stof - maar nooit eerder is er op aarde materiaal van een komeet gevonden', vertelt David Block, professor aan de Universiteit van de Witwatersrand. 'Kometen kunnen ons zeer waardevolle informatie geven over de vorming van ons zonnestelsel, deze ontdekking geeft ons een ongekende kans om komeetmateriaal uit de eerste hand te bestuderen.'

Wat bij de wetenschappers de doorslag gaf dat ze te maken hadden met komeetmateriaal, was de vondst van een mysterieuze zwarte steen, enkele jaren geleden door een Egyptische geoloog, te midden van het gele silicaglas. Na geavanceerde chemische analyses, concludeerden de onderzoekers dat de steen de kern van een komeet is.

'Voor het eerst een brokstukje'
'Dit is een heel interessante ontdekking', reageert wetenschapsjournalist Govert Schilling. 'Niemand twijfelt eraan dat er in het verleden regelmatig komeetinslagen op aarde hebben plaatsgevonden. Het uitsterven van de dinosauriërs, 65 miljoen jaar geleden, was waarschijnlijk ook het indirecte gevolg van de inslag van een grote komeet. Maar nu is voor het eerst een brokstukje van zo'n komeet gevonden.'

Komeetmateriaal is erg ongrijpbaar, vertelt mede-onderzoeker Jan Kramers, professor aan de Universiteit van Johannesburg.
'NASA en ESA (de Europese Ruimtevaartorganisatie, red.) geven miljarden dollars uit om een paar microgram komeetmateriaal te verzamelen en terug te brengen naar de aarde. Maar nu is het dus mogelijk om dit materiaal te bestuderen zonder miljarden dollars uit te geven', aldus Kramers.

'Kometen dateren uit de ontstaansperiode van het zonnestelsel. Onderzoek aan komeetmateriaal levert informatie op over de geboorte van zon en planeten. De Amerikaanse ruimtesonde Stardust heeft materiaal van komeet Wild-2 verzameld voor onderzoek op aarde, maar dat waren maar een paar microscopisch kleine deeltjes. Met de identificatie van de steen hebben sterrenkundigen nu opeens een veel groter komeetbrokstuk in handen', aldus Schilling.

 Komeet Panstarrs afgelopen februari.
Komeet Panstarrs afgelopen februari.

DEFINITIES

Asteroïde Engelse benaming voor planetoïde.

Aardscheerder Planetoïde die de aarde kan naderen.

Komeet IJsachtig brokstuk in baan rond zon, afmetingen van enkele kilometers tot enkele tientallen kilometers.

Meteoor Lichtverschijnsel aan de hemel, veroorzaakt door binnendringen van meteoroïde in de dampkring.

Meteoriet Overblijfsel van een meteoroïde of (kleine) planetoïde dat op aarde terecht komt.

Meteoroïde Ruimtesteen van minder dan ca. 1 meter groot.

Planetoïde Rotsachtig brokstuk in baan rond zon, afmetingen van enkele meters tot enkele honderden kilometers

Vuurbol Heldere meteoor, veroorzaakt door binnendringen van grote meteoroïde of kleine planetoïde in de dampkring.