'Je ziet dat in groep 3 tot en met 5 of 6 er veel nadruk op leren lezen ligt. Die aandacht wordt daarna losgelaten.'
'Je ziet dat in groep 3 tot en met 5 of 6 er veel nadruk op leren lezen ligt. Die aandacht wordt daarna losgelaten.' © THINKSTOCK

'Zonder oefening verdwijnt leesplezier'

Interview Thijs Nielen, orthopedagoog

Kinderen die net leren lezen zijn vaak enthousiaste lezers, maar hun motivatie loopt flink terug, ontdekte Nielen. Hij promoveert vandaag aan de Universiteit Leiden.

U heeft het in uw onderzoek over 'ageletterdheid'. Wat is dat eigenlijk?

De helft van de 15-jarigen leest niet of nauwelijks in zijn vrije tijd

Thijs Nielen

'Het betekent dat mensen niet goed kunnen lezen. Met ageletterdheid bedoelen we een subgroep van laaggeletterden die wel heeft leren lezen, maar het vermogen verliest door gebrek aan oefening. We ontdekten dat bij 60 procent van de kinderen de leesmotivatie tegen het einde van de basisschool terugloopt. De helft van de 15-jarigen leest niet of nauwelijks in zijn vrije tijd.

'In de laatste groepen van de basisschool is tussen de 10 en 20 procent van de kinderen ageletterd, in de brugklas van het vmbo is dat al ruim 60 procent'

Hoe meet je ageletterheid?

'We hebben een titellijst gebruikt van vijftig populaire kinderboeken. Verfilmde boeken zoals Harry Potter stonden er niet op. Maar wel de Grijze Jager-reeks of het Leven van een Loser, bijvoorbeeld. De bestaande titels mixten we met verzonnen titels en kinderen konden aankruisen welke boeken ze kenden. Als je gaat gokken, scoor je laag door die neptitels. De verdeling was heel duidelijk. Sommige kinderen kennen heel veel titels, andere kennen vrijwel geen enkel boek.'

Waar komt die tegenzin om te lezen vandaan?

Door gebrek aan oefening stagneert de ontwikkeling van leesvaardigheden en daarmee het plezier in lezen

Thijs Nielen

'Je ziet dat in groep 3 tot en met 5 of 6 er veel nadruk op leren lezen ligt. Die aandacht wordt daarna losgelaten. Lezen voor je plezier is vaak geen vast onderdeel in het lesprogramma maar wordt aan het initiatief van leerlingen zelf overgelaten. Door gebrek aan oefening stagneert de ontwikkeling van leesvaardigheden en daarmee het plezier in lezen. Negatieve ervaringen dragen er wellicht aan bij dat kinderen hun interesse in lezen verliezen. Je beleeft geen plezier aan lezen als veel van de inhoud van een boek je ontgaat en je maar zelden een boek tot de laatste pagina uitleest.'

U beschrijft de weerstand tegen lezen als een vorm van angst?

'Leesweerstand uit zich hetzelfde als een angststoornis. Bij mensen met een angststoornis trekt een plaatje dat het object van angst representeert alle aandacht naar zich toe. Dat kun je goed zien tijdens een test met telkens twee afbeeldingen waarvan er een de bron van angst representeert. Iemand met een fobie voor spinnen kijkt meer naar de spin dan naar een ander dier. Kinderen met een leesweerstand kijken op hun beurt meer naar afbeeldingen van lezende kinderen, een opengeslagen boek of een stapel boeken.'

Hoe zorg je dat deze kinderen wel weer willen lezen?

'Op verzoek van de stichting Kunst van Lezen hebben we gekeken naar een methode die op 2.500 basisscholen, dat is eenderde van alle scholen, wordt gebruikt: de Bibliotheek op school. We hebben de leesvaardigheid, -frequentie en -motivatie van kinderen op deze scholen met leerlingen van andere scholen vergeleken.

'De idee achter het project is dat scholen samenwerken met lokale bibliotheken. De collectie van de schoolbibliotheek wordt uitgebreid en vernieuwd. Er moet een mooie ruimte komen waar de boeken aantrekkelijk worden gepresenteerd, met de voorkant naar voren bijvoorbeeld. Ook is er een paar uur per week een leesconsulent aanwezig. Het werkt; kinderen gaan er meer van lezen en scoren hoger in leestests.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.