String Quartets 1-3

Toen het Holland Festival in 1989 - een half jaar voor de val van de Muur - een eerste, toen nog unieke vlootschouw van eigentijdse Russische muziek presenteerde, staken er een paar componisten boven het maaiveld uit. Een van hen was Peteris Vasks, die we intussen niet meer als Rus beschouwen, maar als Let. Zelf heeft de inmiddels 64-jarige Vasks nooit twijfels over zijn identiteit gehad, of over het onrecht dat zijn land is aangedaan door de bezettende USSR. 'De harteklop van het lijden' heet het zelfs in de toelichting op zijn drie strijkkwartetten. Waarvan akte. Het eerste kwartet uit 1977 is zelfs uitgesproken getourmenteerd, met barre dissonanten en gruwelijke glissandi, maar tegelijkertijd heeft het een enorme stuwkracht en momenten van diepe bezinning. In de loop der jaren, zo blijkt hier, is Vasks' idioom minder rabiaat geworden. In het tweede kwartet is alles opgehangen aan de waslijn van lange doorgaande tonen, een stoplap waarmee de componist toch aardig wegkomt, en nummer drie zaait ritmische opwinding aan de hand van verspringende ritmes en effectieve contrasten tussen woeste climaxen en quasi-middeleeuwse bicinia, opgeluisterd met klankrijke special effects. Nadien heeft Vasks nog twee strijkkwartetten gecomponeerd. Het is te hopen dat de plaateditie ook dan door het Navarra Quartet wordt verzorgd, want dit jonge, in Engeland gevestigde, maar voor driekwart uit Nederlanders bestaande gezelschap begrijpt zijn muziek tot op de microseconde, en speelt op een niveau dat als uitzonderlijk mag worden betiteld.