Bach

Eens moest het er van komen: een opname van Maurizio Pollini van de 24 preludes en fuga's uit Bachs Das wohltemperierte Klavier, deel I. Zoiets gaat niet zonder slag of stoot, zelfs niet bij Pollini. Die weet heus wel dat Bach met Klavier van alles bedoelde, behalve het 'klavier' in de betekenis die veel liefhebbers er tegenwoordig (met bijbehorende leeuwen) aan toekennen. Maar je hoort hem denken: als het Bach anno 1722 niet uitmaakte of er een klavecimbel werd ingezet of een kamerorgel of een klavichord, dan zou hij ook mijn vleugel van het type D wel hebben gesanctioneerd, tenslotte zitten daar ook toetsen aan. Het cd-boekje biedt geen zicht op Pollini's overwegingen. Maar de uitvoering doet vermoeden dat hij er een leven lang aan heeft geschaafd. Elke conservatoriumstudent kent de valkuilen van dit repertoire. Klavierleeuwerigheid is ongewenst. Namaak-clavecimbelspel is evenmin de bedoeling. Uit dit dubbele nee trekt Pollini magistrale conclusies. Een klein beetje pedaal, een klein beetje crescendo, een beetje rubato, maar vooral: veel inzicht, en een toucher van adembenemende subtiliteit. Het simpelst klinkt Pollini in snelle preludes als die in Cis-groot, D-groot en Bes-groot. Met zijn lichte, exacte aanslag maakt hij die tot 'bescheiden flitsende Bach', een paradoxale toestand waar alleen een grootmeester het recept voor heeft. Fuga's tekent Pollini stem voor stem en noot voor noot uit. Nummers die langzaam en tastend op gang komen, laat hij tekenen van verrassende zelfbewustheid ontwikkelen (fuga in fis-klein) of uitmonden in binnensmondse filosofieën (dis-klein). Parmantig op gang komende fuga's laat hij vragen stellen, of stikken in eigen drift (D-groot). Zeer fraai zijn Pollini's oplossingen in de complexe fuga 24, het slot van Bachs rondgang door alle toonsoorten. Bach stopte, speciaal voor liefhebbers als Schönberg en Webern, alle twaalf tonen van het octaaf in het hoofdthema. Bij Pollini is het simple comme bonjour. Hij heeft, wat Glenn Gould noemde, het polyfone brein.