Chopin, sonate nr 3 e.a.

Dachten we dat we Chopin zo'n beetje in onze zak hadden zitten, komt daar ineens Maria Joao Pires aan met de Polonaise-Fantaisie opus 61 in As. En nu liggen we zomaar nachten wakker van Chopin. Pires noemt het 'late Chopin'. Samen met de Derde Sonate en mazurka's, walsen en nocturnes uit de hogere opusnummers gaf ze het stuk een plaats op een dubbel-cd met late Chopin masterpieces. Pires heeft verder gekeken dan haar neus lang is, ook Sonate voor cello en piano staat erop, gespeeld met jonge Pavel Gomziakov. Maar intussen, iets 'late' Chopin noemen, is dat in orde? Frédéric Chopin, geboren in 1810, was 39 toen de tering zei: tot hier en niet verder. Had hij er nog 36 jaar bij gekregen, zodat hij gelijk op kon gaan met de 'late Liszt': prima. Had hij de 17 jaar extra mogen gebruiken die Beethoven besteedde aan het voorbijklimmen van muzikale boomgrenzen: akkoord. Toch zitten er vooral aan de Polonaise-Fantaisie die Chopin op zijn 36ste voltooide (het was zijn laatste grote pianostuk) wel aspecten van 'laatheid'. Je hoort, om met Liszt te spreken, 'aan waanzin grenzende prikkelbaarheid'. Je hoort ook - kenmerk van de universele late meester - wonderlijke diepgang in onverwachte harmonische wendingen. Maar vooral hoor je - dat weet Pires als weinigen te profileren - muziek van een bijna magische intimiteit en stilstand, flardsgewijs voorzien van polonaiseritmen, zo vervaagd soms dat ze alleen vermoedens van dans opleveren. Met de virtuositeit die hier en daar opflakkert, wordt niet gemikt op bravura-pianistiek, eerder op een milde herinnering daaraan. De Polonaise-Fantaisie is niet populair onder pianisten. Voor de een, omdat er te weinig polonaise in zit. Voor de ander, omdat er überhaupt polonaise in zit. Pires verheft zich daarboven, en kleurt het stuk met desolate soberheid, passend bij een toondichter die, daar lijkt het op, van zijn eigen knekels heeft gedroomd. De Minutenwals en zijn driekwartsmaatbroertjes uit het populaire opus 64 vloeken in dit verband. Maar Chopins mazurka opus 68/4, gedicteerd op het sterfbed, is een passend slotnummer.