Beethoven, Fidelio

Aan het instinct van Beethoven voor opera wordt wel eens getwijfeld. Beethoven schreef er maar één, en dat hij daar jaren aan sleutelde, wordt zelden in zijn voordeel uitgelegd. Dat zijn 'Fidelio' als een komedie begint, zich ontpopt tot een wat pointeloze thriller met een toevallig happy end - ook dat wordt zelden in verband gebracht met theatersluwheid. Maar draai de zaak eens om. In de muziekgeschiedenis is haast geen componist te vinden wiens eerste opera repertoire heeft gehouden. Eerstelingen van Verdi, Wagner, Puccini en Strauss belandden op de schroothoop. Zo niet 'Fidelio', oorspronkelijk 'Leonore' geheten. En weer is er een op cd. Live opgenomen in 2006 tijdens het festival van Glyndebourne. In Engeland waren ze blij met de 'dramatische waarheid' die regisseur Deborah Warner aan Beethovens karakters ontlokte. En aan het klappen van stokken en zwepen, aan uitbarstingen van het Koor der Gevangenen, de opgewonden dialogen en het frequente zwiepen en stampen van The London Philharmonic onder Marc Elder is te horen dat deze 'Fidelio' in het teken heeft gestaan van een amper te stoppen 'frenzy'. Fidelio is Leonores schuilnaam. Verkleed als man, klust ze in de gevangenis om in de buurt te kunnen zijn van Florestan, haar gekerkerde echtgenoot. Marzelline, dochter van de hoofdcipier, wordt verliefd op Fidelio, tot ergernis van haar vriend Jaquino. De gevangenisbaas Pizarro is slechts geïnteresseerd in het mishandelen en doden van Florestan. Stevige muzikale voltages liggen hier voor de hand. Die ontladen zich in passende stijl in nummers als Pizarro's 'Ha, welch ein Augenblick' en de finale van akte 1. Alleen wil Beethovens theatermuzikaliteit nogal snel verbleken op cd, als een Marzelline (de sopraan Lisa Milne) het al in haar eerste duet met Jaquino op een krijsen zet, en in haar aria op een uitzichtloos geloei. Dat Leonore (de sopraan Anja Kampe) de sleutelmomenten van haar aria 'Komm, Hoffnung' er alleen met persen en duwen uit krijgt, helpt ook weinig. Dan liever 'good old' Gré Brouwenstijn. Toch is er een reden deze Fidelio te koesteren: de tenor Torsten Kerl. Hem lukt bijna alles in Florestans aria in de tweede akte - een nummer dat in zijn escalatie van melodische, harmonische en dynamische spanningen niet alleen een gevreesd struikelblok is voor tenoren, maar ook een toonbeeld van Beethovens theaterinstinct.