Strauss: Don Juan, Alpensinfonie

De 'Alpensinfonie' van Richard Strauss kent 'Gefahrvolle Augenblicke'. Zo heet het onderdeel waarin een paukenroffel de diepte van een ravijn suggereert. Wegrollende stenen (pizzicato van celli en contrabassen), glibberpartijen (strijkersloopjes) en een poging tot omhoog klauteren (cellosolo) leiden tot geklappertand (dissonerende tremolo's) tussen angstaanjagende rotskloven (hoorns, trombone). Na een spagaat van hoorns en trompet staan we gelukkig toch 'Auf dem Gipfel', in een loeiend fortissimo. De weg terug wordt afgelegd onder toenemende bewolking (windmachine) en onweer (dondermachine). Strauss' soundscape 'avant la lettre', uit 1915, kwam vorig jaar tot klinken met een 120-koppig Concertgebouworkest onder Mariss Jansons. Gloedvolle uitvoering. Koeien, jagersmannen en ook het dorpskerkje kregen een uitgekiend profiel, en het geheel was meer dan een som der delen. De 'Alpensinfonie' is een prestigestuk. Tot de vereisten horen minstens 18 (maar liever 34) koperblazers. Ondanks hoge kosten is het stuk vaak op de plaat gezet, de laatste jaren onder meer in Dresden (onder Fabio Luisi), Wenen (Thielemann) en München (Maazel), en door een 133-koppig Mahler Jugend Orchester onder Franz Welser-Möst. Steeds was de uitkomst: 1) In de 'Alpensinfonie' is de weg omhoog (zonsopgang, jacht), leuker dan de weg omlaag, met dat epaterende onweersgedruis. 2) De 'Alpensinfonie' klinkt op cd zelden bevredigend. Veel details die door de dichte notenmassa's heen wervelen laten zich op cd minder goed vangen. Everett Porter, die voor het KCO de liveopname leidde, heeft het antwoord ook niet paraat. In zijn opname leidt een fortissimo, vooral in hoge strijk- en blaaspartijen, al gauw tot een schril en overspannen klankbeeld. Voeg er het brede vibrato bij dat Jansons hier en daar afdwingt (zoals in nr 5, 'Eintritt in den Wald'), en je denkt naar een registratie te luisteren van een kwarteeuw terug. De berggeest die er bij machtige crescendi doorheen kreunt, is Jansons zelf. Hij gaat totaal op in Strauss. De 'Alpensinfonie' vult hij aan met 'Don Juan', waarin hij de versierder in afgrondelijke berusting aan zijn eind laat komen.