Berlioz, Benvenuto Cellini

Berlioz' opera Benvenuto Cellini is muziektheater van de razernij. Het 'vitale, energieke' stuk herbergt 'een variëteit aan ideeën en een schittering van muzikale kleur die ik misschien nooit meer zal evenaren'. Dat zei de componist zelf, en het was zacht uitgedrukt.  Correct uitgevoerd, zoals door het London Symphony Orchestra, koor en solisten onder leiding van de Berliozexpert Colin Davis, lijkt de partituur het werk van een pepverslaafde die bij het componeren door zwermen horzels werd aangevallen.    Cellini, de 17de-eeuwse kunstenaar die in Berlioz' opera te midden van feestgedruis, gevechten en intriges de laatste hand legt aan zijn beeld Perseus, moet in het echt een man zijn geweest die zich aan geen conventie stoorde. Maar de muziek die rond 1838 om zijn personage heen werd gesmeten, kan vooral worden opgevat als een zelfportret van Berlioz.    Een uitstekende manier om in het stuk door te dringen, is er gewoon in het midden in te duiken, en dan bijvoorbeeld te beginnen met track 3 van de tweede cd. Je hoort een tuba die, pompompom, in logge beweging een melodietje blaast, en je vraagt je af wie er gek is geworden. De kinderachtige regelmaat van het wijsje gaat gepaard met woeste opvliegers van een mannenkoor en een baszanger. Waarna de zaak uit de hand loopt in ontsporende frases, toonsoort- en ritmewisselingen, fanfareflarden, tenoraal geschuimbek, koorgekrijs en kanonschoten: Berlioz in een notedop.    Waar die agitatie op slaat - het is de slotscène van de eerste akte, waarin komedianten in '17de-eeuws Rome' een corrupte ambtenaar van de Paus belachelijk maken. Toneel op toneel. Met tot gevolg een massaal handgemeen in carnavalvierend Rome, waarbij de dochter van de corrupte ambtenaar wordt geschaakt, terwijl Cellini een priester doodsteekt die geen priester blijkt maar de handlanger van een concurrerende beeldhouwer annex liefdesrivaal - waarna per ongeluk niet Cellini in de kladden wordt gegrepen maar zijn rivaal, die kort daarvoor nog heel grappig in een fontein werd gegooid. Zijn we er nog?    Benvenuto Cellini is een van de opera's waaraan de Nederlandse Opera liever niet wordt herinnerd. Een door Peter Hirsch gedirigeerde en door Tim Albery geregisseerde productie anno 1992 was een van de grootste flops uit het tijdperk-Audi. Het valt ook niet mee, de tragedie van een kunstenaar die zijn verzamelde werken in de smeltpot gooit om die ene Perseus te kunnen gieten, te verpakken in satire, romances en hehaho.    Berlioz' obsessieve omschakelingen van tempo, ritme en atmosfeer zijn bij niemand in betere handen dan bij Colin Davis. Hij zette rond 1970 Berlioz' complete operawerk al eens op de plaat, en blijkt nu, op zijn 80ste, het vuur onder de smeltpot nog hoger op te stoken.  Zijn enige probleem is Cellini - de hoofdroltenor. Gregory Kunde is een goede schuimbekker, maar in de lyrische episoden haalt Kunde het niet bij de onvervangbare Nicolai Gedda. Die zette in Davis' Cellini-opname van 1972 een hoofdrol neer van monumentale schoonheid. De opname werd door Philips in 1997 opnieuw uitgebracht in een verzameldoos en is onder meer via webwinkels nog te vinden.