C.P.E. Bach

Het zachtst klinkende instrument bestaat al zeshonderd jaar en heet klavichord. Het heeft metalen snaren die vanaf de onderkant worden aangetikt door metalen staafjes, opgetild door een klaviertje. Het vervelendste dat een klavichordspeler kan overkomen, is dat het klavichord wordt verward met een klavecimbel. Klavichordisten - hun aantal is relatief klein - nemen vurig stelling tegen dat misverstand. Het verschil is dat bij een klavecimbel de snaren door pennetjes worden getokkeld. Op een klavichord kun je verschil maken tussen zacht en minder zacht, en een toon vibrato geven (Bebung, zeggen klavichordisten) door manipulatie van de bijbehorende toets. Het gebeurt niet vaak dat er een cd verschijnt met clavichordmuziek. De Française Jocelyne Cuiller heeft een mooie uitgebracht onder de titel Rêveries pour connaisseurs et amateurs. Het motto ontleende ze (deels) aan de Kenner und Liebhaber aan wie de 18de-eeuwer Carl Philipp Emanuel Bach een stapel sonates en fantasieën opdroeg. Deze Bach junior stond bekend om zijn klavichordliefde. En hij improviseerde graag. Ooggetuigen beschreven experimenten en trance-achtige Leidenschaft in huize Bach jr. Veel van de themawisselingen en harmonische hinkstapsprongen in C.P.E.'s fantasiewerken moeten de neerslag zijn van dromerijen en improvisaties aan een van C.P.E.'s klavichorden, fortepiano's of klavecimbels. Gedroomd wordt er volop in de uitvoeringskunst van Jocelyne Cuiller uit Nantes. C.P.E.'s grilligheid krijgt profiel. 'Amateurs' mogen ontzag hebben voor Cuillers virtuositeit in de gebroken akkoordpassages van C.P.E.'s betoverende Freie Fantasie in fis-moll, een meesterwerk uit 1787. Maar Cuillers hartstocht in de variatie van zacht (piano) en hard (forte) neemt soms wel de vorm aan van bitse zendingsdrift. De vraag is of C.P.E., een praktische man, voor haar opvatting van het forte niet liever aan een fortepiano was gaan zitten met zijn Freie Fantasie, in plaats van te hengsten op een lichtelijk protesterend clavichord.