Rzewski, The people united will never be defeated

Bestaat er nog zoiets als linkse kunst? Natuurlijk wel, alleen je hoort er niets meer over. Terwijl er ook grote linkse kunst is gemaakt. Liever gezegd, grote kunst die zich bedient van linkse symboliek. De pianist Ralph van Raat heeft zoiets wakker gekust uit een Doornroosje-slaap: The people united will never be defeated, een monumentale cyclus van 36 pianovariaties, in 1975 gecomponeerd door de toen 37-jarige Frederic Rzewski. Een linkse Amerikaan. Hij leeft nog, pendelend tussen Europa en de Amerikaanse Oost- en Westkust. Rzewski's geestverwant Louis Andriessen stelde ooit met enige ontgoocheling vast dat 'linkse septiemakkoorden' niet bestaan. Andriessen had kort daarvoor zijn Workers Union geschreven voor het toenmalige strijdorkest De Volharding, een hommage die de revolutie niet dichterbij bleek te brengen. De idealen van Rzewski waren in datzelfde jaar nog niet door scepsis aangetast. Hij baseerde zijn The people united op het lied El pueblo unido jamás será vencido van de Chileen Sergio Ortega, een strijdlied dat na de moord op de Chileense president Allende uitgroeide tot een klinkend icoon van de linkse beweging. De melodie schijnt afkomstig te zijn geweest van een Chileense straatzanger. Als die nog leeft, zal hij zich over Van Raats cd verwonderen. Rzewski's cyclus duurt langer dan Brahms' Händelvariaties, Beethovens Diabellivariaties en Bachs Goldbergvariaties. Net als die grote voorbeelden is het stuk, puur pianistisch gesproken, fabuleus moeilijk. De triomf van links ging volgens Rzewski immers ook niet van een leien dakje. Omdat de revolutie überhaupt geen zaak is die zich zonder slag of stoot voltrekt, is Rzewski ook geen enkel compositorisch probleem uit de weg gegaan. Je hoort het strijdlied uitwaaieren naar de meest uiteenlopende deconstructies, de meeste van hemelbestormende strekking. Herinneringen aan Brahms en de andere grote B's mengen zich met verwijzingen naar Stockhausen en free jazz. Getingeltangel uit de salon maakt in Rzewski's The people united deel uit van een hele catalogus aan Amerikaanse vormen en stijlen. Gershwin en Ives galopperen met Reich en Riley in een rodeo van folk en blues. Om de luisteraar bij de linkse les te houden, klinkt ook een pistoolschot (een klap op een hoge toets), en, tot drie maal toe, een fragment uit het Solidariteitslied van Hanns Eisler. Van Raat voegt er nog een optional improvisation aan toe met rollende glissandi. De Nederlandse pianist, die in Chicago een poosje les had van de pianiste voor wie Rzewski zijn variaties componeerde (Ursula Oppens), levert hier uitzonderlijke prestaties - hoorbaar in het besef dat Rzewski niet alleen een man is van de lengte maar ook van de diepte. Sommige cavalcades zou je nog wat puntiger willen horen, zoals in Van Raats bonusvertolking van Winnboro Cotton Mill Blues, door Rzewski gecomponeerd in '79. Frappant, hoe een weefmachine op een piano lijkt en ook nog de blues op het repertoire heeft.