Josquin Desprez, Missa sine nomine e.a.

Als de Europeïsering van het werknemersverkeer ergens is begonnen, dan was het niet bij de profvoetballers maar bij 15de-eeuwse koorzangers en componisten uit de lage landen. Neem de lumineuze loopbaan van Joost van der Weide, beter bekend als Josquin Desprez. Rond 1440 geboren in Vermandois en opgegroeid bij Picardische Boys, werd 'Joosken' als jeugdtalent al weggeplukt door AC Milan (het koor van de Milanese Dom). Daar kaapte het concurrerende Inter hem weg (hertog Sforza). Een transfer naar AS Roma (het Vaticaan van Innocentius III) bood nog meer prestige. Van der Weide wilde zijn nadagen glans geven bij Paris St-Germain (het hof van Lodewijk XII), maar toen meldde zich toch weer een club uit de Serie A, ditmaal het rijke Ferrara (hertog Ercole). Moe gespeeld, aanvaardde de grote Joosken tenslotte een positie als erelid (officieel: kanunnik) van Condé-sur-l'Escaut. De muziekgeschiedenis kent onbetwiste genieën van wie je toch maar zelden iets verneemt. Tot hen hoort de in 1521 overleden Josquin. Dat hij weer even tevoorschijn treedt, is te danken aan de Brit Peter Phillips en zijn vocaal ensemble The Tallis Scholars. Zij hebben twee miscomposities van Josquin op cd gezet. De ene, een 'Missa ad fugam', is een vroeg werk en draagt alle kenmerken van een meesterproef in canontechniek. Nog knapper gemaakt, en veel lucider en aangrijpender, is de eveneens canonische 'Missa sine nomine' die Josquin componeerde in een late fase van zijn loopbaan. In die vierstemmige 'Mis zonder naam' hoor je Josquins noord-zuidtraject als het ware in klank terugkeren. Het contrapuntisch meesterschap dat Josquin uit de lage landen meenam naar Italië, kreeg daar een muzikaal zonnebad. Het manifesteert zich in vocale kleurenrijkdom, tonaal-emotionele spanning en transparantie in het klankbeeld. Exemplarisch is het 'Gloria'. Het bestaat uit drie secties die elk wat academisch beginnen, gaandeweg harmonische spanning opbouwen, waarna uitdunning volgt en het slot alleen nog over wonderschone, doorschijnende samenklank gaat.