Julius Röntgen

Vieringen van een rond jaartal kunnen een dode componist dieper het graf induwen. Zie Julius Röntgen, wiens 150ste geboortejaar (2005) Röntgenconcerten en Röntgen-cd's opleverde, plus een Röntgenfestival en een verlate Röntgenbiografie, maar ook de constatering dat het ruim 650 werken tellende oeuvre van deze Nederlandse Brahms veel overbodigs bevat. Dus: ksssjt, Röntgen? Zijn werk bevat sublieme bladzijden - vindt ook het Canadese ARC Ensemble, dat kamermuziek van Röntgen op een cd heeft gezet onder de titel Right through the bone. Misschien heeft Steven Dann, centrale figuur in dit ensemble uit Toronto, zijn portie Röntgen meegekregen uit Amsterdam. Hij was altviolist van het Concertgebouworkest. Met collega-Artists of the Royal Conservatory (ARC) brengt hij Röntgen aan de man door te wijzen op een Duits familielid, de röntgen-Röntgen Conrad Röntgen. Vandaar de ribbenkast op het hoesje, en in het binnenwerk een vergelijking uit de mond van Grieg: 'Julius' muziek gaat echt dóór het gebeente.' Dat laatste was niet gericht tegen een weerbarstigheid in Röntgens toontaal. Want Röntgen bleef altijd muzikale bloemstukken en fruitmanden schilderen, bij voorkeur in bruine olieverven, ook toen anderen zich ontpopten als componerende equivalenten van Kandinsky en Picasso. Röntgen schreef in 1921 een Trio voor klarinet, altviool en piano met een thema dat aan Schumann anno 1830 herinnert. Maar de glimlach vergaat je, als je hoort met hoeveel poëzie en lichtheid van toon de Canadezen die aanhef onder een noemer brengen met de veel complexere voortzetting. Tegen het eind loopt Röntgens Trio dood in oubolligheid. Dat heeft Röntgen vaker, maar in zijn Sextet in G (1931, tikje Grieg, tikje Saint-Saëns) en in zijn Altvioolsonate (1924, tikje Brahms, veel Röntgen) hoor je zulke episoden niet - en echt, het puntgave ensemblespel van de ARC-musici ontbloot Röntgen en maskeert niets. Prachtig is het Pianokwintet in a-klein (1927). Eigenzinnig ook. Met een tikje vroege Schönberg in deel 3.