Scarlatti

Hoeden af voor de klavecinist en fortepianist Pieter-Jan Belder. Hij heeft de 555 sonates van Domenico Scarlatti (1685-1757) vastgelegd. Ze staan op 36 cd's. Belder was er acht jaar mee bezig. Voor de beluistering was een maandje of twee nodig, want meer dan tien sonates per dag is gekkenwerk. Het is oppassen geblazen met het genie Scarlatti. Zijn essercizi, zoals hij ze ooit noemde, zijn a) kort, b) indringend, c) vervuld van experimenteerdrift maar d) van een doorgaans goed te onthouden portee. Scarlatti heeft de gewoonte zich snel in je geheugen te nestelen, en daar niet meer uit weg te willen. Dit kan noodlottige gevolgen hebben. Voor je het weet, blijft een Scarlatti maar ronddraaien in je hoofd. Niet zo vreemd, want de herhalingen beginnen bij Scarlatti zelf. Zijn composities voor clavecimbel bestaan bijna alle uit één deel, opgebouwd uit twee helften die beide worden herhaald. Hier komt bij, dat de effectiefste passages - vervuld van harmonische schakeringen die ook in hoge tempi een sfeer van lichte nostalgie oproepen - meestal in het begin van de tweede helft zitten. Je gedachten worden steeds teruggezogen naar dat punt, ook al is het stuk al een x- aantal keren afgelopen. Zo begint Pieter-Jan Belder, als de cd-speler al lang uit staat, in je gedachten steeds maar opnieuw aan de sublieme 'doorwerking' van de sonate K 175 in a-klein. Voor je er erg in hebt, is het Scarlatti ad infinitum. Het enige dat er dan op zit, is de cd weer aanzetten en aan een volgende Scarlatti beginnen. Belder hanteert een briljante maar laconieke speelstijl, waarin de nadruk ligt op voortgang, en minder ruimte bestaat voor bezonkenheid. De gracieuze Scarlatti is bij Belder minder goed af dan de percussieve Scarlatti. Omdat op deze cd's weinig lucht zit tussen de tracks, kan dat gauw de indruk wekken van één grote, ratelende Scarlatticarrousel. Daar staat tegenover dat Belder attractieve instrumenten gebruikt. Hij zet ze naar eigen believen in: klavecimbels van Cornelis Bom en Joop Klinkhamer, en een vroeg type pianoforte, gekopieerd door Denzil Wraight. Een complete edition maakt duidelijk dat Maria Barbara, de doorluchtige leerlinge bij wie Scarlatti de helft van zijn leven in privédienst was, ook wel eens op een mindere aflevering is getrakteerd. Aan K 555 (niet per se de laatste die Scarlatti componeerde) zit weinig kraak of smaak. Je hoort ook minder bekende maar hemelbestormende nummers, zoals K 537 in A. En vele andere.