Brahms, Ein deutsches Requiem

Wat is er 'Duits' aan Ein deutsches Requiem, het requiem van Brahms dat eigenlijk geen requiem is? Duits is om te beginnen de taal, dus was het geen raar idee van de Britse dirigent Simon Rattle om voor Ein deutsches Requiem een 100 procent Duitse equipe samen te stellen: zijn Berliner Philharmoniker vergezellen het Rundfunkchor Berlin, de bariton Thomas Quasthoff en de sopraan Dorothea Röschmann. Röschmann is de soliste in deel 5, Ihr habt nun Traurigkeit, een van de mooiste stukken muziek die Johannes Brahms ooit op papier zette. Het is een lied van de onthechting, waarin de sopraanstem op grote hoogten voortzweeft, uitgewuifd door een collectief dat vaste grond onder de voeten houdt met tedere koraalzang. Fantastische melodisch-harmonische vondsten geeft Brahms hier ten beste. Gecombineerd met een traag pulserend ritme in het orkest, levert het een kwetsbare vorm van muzikale magie op. 'De ligging is zo hoog, de emotie is zo diep', sprak ooit Elisabeth Schwarzkopf over de verrekt lastige sopraanpartij. Röschmann heeft er geen moeite mee en doet het prachtig. Haar tekst, neerkomend op 'Nu hebt gij droefenis, maar wederzien zal ik u', zal zelfs tot Duitse leraren Duits niet letterlijk doordringen. Door de hoge tessitura zijn de woorden nauwelijks te articuleren. Toch zijn ze in de dicties en stemkleuringen van Röschmann vagelijk te volgen, als stofjes in een streep zonlicht. Thomas Quasthoff, baritonzanger, maar in de grond altijd een radio-nieuwslezer gebleven ('Ach, wie gar nichts sind alle Menschen' - deel 3), heeft makkelijker partijen in dit Duitse requiem, dat Brahms overigens liever een 'mensenrequiem' had genoemd. Sir Simon kan daarin meevoelen. Hij kent genoeg Duits om te weten dat het stuk niets te maken heeft met een katholieke dodenmis, en doet ook geen pogingen de partituur voor te stellen als geklutste protestantse kerkmuziek. Rattles benadering is die van het vrijzwevende mysterioso. Je zou dit een 'ietsistisch' project kunnen noemen. Jammer dat de opname in sommige delen aan de troebele kant blijft.