Chopin, Rachmaninov

Geen term is zo uitgehold als romantiek. André Rieu is 'romantisch'. Ton Koopman noemt een barokuitvoering 'romantisch' als er vibrato in zit. Avant-gardecomponisten zeiden snuivend 'romantisch', als ze een drieklank hoorden. Raar bezig was vooral het Nederlands Philharmonisch Orkest, toen het zijn 'romantisch' kernrepertoire in de markt zette onder het motto 'wegdromen'. De verwarring is nog ouder dan de romantiek zelf. Frédéric Chopin, vaak bestempeld als een kopstuk van de romantiek, wilde niet met 'romantiek' geassocieerd worden. En of deze grootmeester van de subjectieve ervaring daar nu gelijk in had of niet, zijn werk heeft in elk geval zelden te maken met kersenbonbons of hand in hand door winkelstraatjes wandelen. Neem Chopins Sonate voor cello en piano, vastgelegd door Alexander Knjazev en Nikolaj Loeganski. Zij koppelen dat stuk aan de cellosonate uit 1901 van Rachmaninov. Een laatromanticus, door sommigen ook wel 'te laat-romanticus' genoemd. Hoe dat zij, geen muziek is ongeschikter voor dineren bij kaarslicht dan het ruige cello-pianowerk van Rachmaninov. Om ook maar te zwijgen van de woeste uitspattingen die Chopin stileerde tot een Allegro moderato en een Finale/Allegro - de hoekdelen van zijn eerste en enige sonate voor piano en strijkinstrument, voltooid in 1847. Cellisten klagen soms dat de romantiek hun zo weinig duorepertoire van kaliber heeft opgeleverd. Ook in het cd-boekje bij Knjazev en Loeganski wordt dat gezegd. Inderdaad gaapt er, wat 'grote' cellosonates betreft, tussen Beethoven en Brahms een gat. Met één opvallende uitzondering: de cellosonate van Chopin. En die zou er ook niet zijn, als Chopins Parijse vriend Franchomme er niet was geweest. De cellist Auguste Franchomme hoorde tot de zeer weinige musici met wie Chopin graag muziek maakte. Dat Chopin wist wat hij met diens cello voor vlees in de kuip had, blijkt uit de superieure melodievoeringen en lepe kleurschakeringen in zijn sonate. Al kwamen die niet zomaar tot stand. Hij heeft er lang over gedaan, en toen het eindelijk op een openbare uitvoering aankwam schrapte hij, bang voor een fiasco, het eerste deel. Dat deel combineert tragiek en bravoure met lucide passagewerk, van een genre dat in een pianoconcert niet zou misstaan. Hier is de grote Chopin-etudevertolker Loeganski op z'n best. Knjazev is een wildeman, maar weet zichzelf te temmen in het Andante, het aria-achtige derde deel waarin Chopin zijn cellovriend lijkt te vergezellen naar een opera van Bellini. De tering die Chopin in 1849 velde kwam veel te vroeg - vertellen Brahmsiaanse trekjes in Chopins cellosonate (opgeschreven toen Brahms nog anoniem piano pingelde in Hamburgse bordelen). Tot de vrienden die zijn kist naar Père Lachaise droegen hoorde Franchomme.