Sjostakovitsj, symfonie nr 7

Jammer dat Bela Bartók (1881-1945) de Zevende Symfonie van Sjostakovitsj nooit heeft gehoord in de even onstuimige als fijngedetailleerde uitvoering van het Concertgebouworkest onder leiding van Mariss Jansons. Het eerste dat Bartók opviel aan de Zevende die Sjostakovitsj in 1942 opdroeg aan Leningrad, was de grote mars die als een tumor over het eerste deel heengroeit. Ontkiemend uit een zacht pizzicato, dringt zich een 'invasie-thema' op dat elf keer in steeds onbeschofter bewerking wordt herhaald. Sjostakovitsj had er een bedoeling mee, een ontmaskering van het botte optimisme waarmee een oorlog zich kan aandienen. Maar Bartók, die het stuk in Amerika hoorde op de radio, was er zo door geïrriteerd dat hij besloot de mars te parodiëren in zijn eigen Concert voor orkest uit 1943. Het is niet ondenkbaar dat er destijds wat ruis op de radio heeft gezeten, zodat Bartók de nodige subtiliteiten zijn ontgaan. Sjostakovitsj zet in zijn Zevende een symfonisch principe op de kop. De elf minuten durende monstermars (ontleend aan een operettewijsje van Léhar, op zichzelf al een staaltje van transformatiekunst) neemt in Sjostakovitsj' Zevende de plaats in waar de symfonische traditie eigenlijk een 'doorwerking' voorschreef. Subtiele afleidingen of 'doorwerkingen' van het marsmateriaal hoor je juist in de idyllische muziek die aan de mars voorafgaat, en in de ontreddering die volgt. Het middel dat Sjostakovitsj inzet voor suggesties van warmte en idylle, is het strijkerscorps, al of niet bijgekleurd met fijne houtblazerslijnen. Daarvoor ben je bij het Concertgebouworkest aan het goede adres. Het is zuur voor dit orkest dat het geen deel heeft aan de cd-uitgave die binnenkort verschijnt met alle 15 symfonieën van Sjostakovitsj onder leiding van Jansons. In die verzameling dirigeert Jansons acht orkesten. De Zevende klinkt er in een oude uitvoering met het orkest van Leningrad. Dat orkest kent een traditie van jaarlijkse uitvoeringen van de Zevende, en het had bij de opname in 1988 een strijkerscorps dat tot de beste ter wereld hoorde. De KCO-strijkers doen er anno 2006 niet voor onder. In de blazerskoren die hun stempel drukken op het tweede deel, lijkt het KCO zelfs onverslaanbaar. Daarbij heeft Jansons' visie in achttien jaar tijd duidelijk aan diepte gewonnen.