Maometto

Hoe de profeet Mohammed eruit zag, daarover schijnt men in de wereld van de islam in het duister te tasten. In Istanbul worden baardharen en (sterk in schoenmaat verschillende) voetafdrukken van de profeet bewaard, die weinig uitsluitsel geven. Hoe Mohammed er niet uitzag, weten ze tegenwoordig in Denemarken. Hoe klónk de profeet? Volgens de componist Peter von Winter, een tijdgenoot van Mozart en Beethoven die furore maakte in München, Wenen en Italië, had Mohammed een betrekkelijk opgewonden tenorstem. In zijn herontdekte Maometto, een opera die vermoedelijk niet binnen afzienbare tijd op het repertoire zal staan van de Opera van Kopenhagen, zingt de profeet op hoge toon: 'Beeft! Beeft!' Waarop het volk van Mekka antwoordt: 'Heb meelij, heb meelij!' (doek). Je maakt het mee op een dubbel-cd van het Tsjechisch Philharmonisch Koor en de Tsjechische Kamersolisten uit Brno, met in de hoofdrol de Koreaanse tenor Sebastian Na. Dirigent is Gabriele Bellini - ooit bekend van ons eigen Orkest van het Oosten. Maometto is een 'tragisch melodramma' waarin de jihad wordt beslecht in c-klein. Het stuk ging in 1817 in première in de Scala, op een libretto van Felice Romani die zich op zijn beurt baseerde op een toneelstuk van Voltaire, Mahomet, ou le Fanatisme. Curieus: de verlichte Voltaire had aan opera weinig boodschap (hij zag in het genre een misverstand, waar men 'bij een brandende stad danspasjes maakt en liedjes zingt'). Maar toen Von Winter Mohammed en zijn luitenant Omar op muziek zette, was Voltaire dood en begraven. Er zijn Voltairekenners die denken dat de Franse auteur met zijn schildering van 'fanatisme in Arabië' in werkelijkheid de clerus van zijn eigen tijd op de korrel nam, maar de Mohammed in zijn Mahomet is er niet minder Mohammed om: een missionaris in de stijl van niet goedschiks dan maar kwaadschiks. Dat Pierre Audi, de New Yorkse Met en de huidige Scala wat aarzeling zullen koesteren omtrent de wedergeboorte van Von Winters Maometto (niet te verwarren met Maometto van Rossini, die over een Turk gaat), mag je aannemen als je de details in ogenschouw neemt. De profeet complotteert, infiltreert, wordt rancuneus als een bruidje hem niet wil, bedriegt de massa door een gifmoord uit te leggen als godsoordeel, en laat Jan en Alleman sidderen. Dat een helper die de krijgsheer van Mekka ombrengt zijn eigen vader blijkt te hebben gedood, is hier de voor het theater onontbeerlijke privé-voetnoot. De muziek blijkt de omweg naar Arabië waard. De partituur bevat een paar verrassend goede koren, aria's en ensembles - en mengvormen daarvan - en onthult kenmerken van een periode die (op Beethovens Fidelio en enkele Rossini's na) uit de opera-canon is weggezakt. Milaan stond anno 1817 onder Oostenrijks gezag. Opmerkelijk genoeg blijkt dat destijds een première te hebben opgeleverd waarin veel Mozart doorklinkt, vooral de late seria-Mozart van La clemenza di Tito. Naast oude recitatiefkunst doen zich sporen voor van ontluikende romantiek. Dat de profeet, zijn luitenant en de begeerde Palmira soms in gezanik vervallen, ligt minder aan Peter von Winter dan aan Sebastian Na, de bariton Luca Salsi en de sopraan Maria Luigia Borsi.