Brahms, pianoconcerten 1 en 2

Er zijn tijden geweest waarin platenmaatschappijen elkaar voor de voeten liepen met steeds dezelfde repertoirestukken. Je waant je even terug in die jaren, nu Johannes Brahms plotseling het voorwerp is van een wedijver tussen prominente pianisten- en dirigententandems. Die hebben de strijd nota bene aangebonden op twee zusterlabels (Decca en Deutsche Grammophon) die bestierd worden door één moederbedrijf. Niet ondenkbaar, dat de marketingafdeling van Universal gezwicht is voor prangende artistieke hartstochten. De tandems Krystian Zimerman/Simon Rattle en Nelson Freire/Riccardo Chailly laten allebei een sterk aansprekende visie horen op Brahms' Eerste Pianoconcert. Zimerman krijgt tegenspel van Rattles Berliner Philharmoniker. De Braziliaanse pianoveteraan Freire ontmoet (live) Chailly's Gewandhausorkest. Waar het gaat om breedheid van kleurenpalet, ritmische energie en overzichtelijkheid in het symfonische klankbeeld, ontlopen de uitvoeringen elkaar weinig. Chailly en Rattle geven allebei een nieuwe draai aan oude gewoonten in Leipzig en Berlijn, waar lang een voorkeur heeft bestaan voor bozig bassende Brahmsen. Chailly lijkt er vooral op uit orkestrale bovenregisters in Leipzig van nieuwe lading te voorzien, en in de nieuwe 'Berlijnse' uitvoering is Zimerman geneigd tot een innig, tamelijk vrij rubato. Maar verder is het voornaamste verschil dat Freire en Chailly er ook het Tweede Pianoconcert bij leveren, en dat Zimerman en Rattle daar nog even mee wachten. Chailly, die zich graag in historiën verdiept, zal zich met gemengde gevoelens hebben gerealiseerd dat Brahms ooit hopeloos flopte in Leipzig, toen de componist daar in 1859 zijn eerste concerto introduceerde. Het werd een 'wirwar' gevonden. De niet altijd vriendelijk bedoelde term 'symfonie met pianobegeleiding' dateert al uit de tijd van de eerste uitvoeringen, en is ook niet uit de lucht gegrepen. Schumann sprak al waarderend van 'vermomde symfonie' toen Brahms hem de eerste opzet liet zien - oorspronkelijk een grote sonate voor twee piano's. Dat Brahms van zijn muziek voor 176 toetsen daadwerkelijk een symfonie probeerde te maken, voor hij tot het verlossende compromis besloot dat inmiddels bekend is van meer dan 80 opnamen, heeft nog altijd consequenties voor het samenspel van pianist en dirigent. Het in elkaar grijpen van kleuren en motieven maakt eenheid van opvatting tot een absolute vereiste. Net als in 'Brahms 2'. Fraai, hoe Freire en Chailly elkaar vinden in markant gebeeldhouwde toonmassa's en poëtische gestes, en in de sonore lieflijkheid van de langzame delen. Alleen de Decca-techniek heeft geen vorderingen gemaakt. De weergave van het orkestrale aandeel is minder transparant dan cd-luisteraars gewend zijn van Chailly's Amsterdamse verleden.