Jets d'Orgue.

In de twintig jaar sinds Jan Vriend zijn Jets d'Orgue voltooide, is het werk nog maar door twee organisten uitgevoerd: de Duitser Gottfried Sembdner, die het ooit in première bracht, en de Nederlander Jan Hage, die het nu integraal op de plaat heeft gezet. Vriend, 72 inmiddels, is nooit bang geweest om zijn tanden in iets groots te zetten, maar met Jets d'Orgue, waaraan hij vijf jaar gewerkt heeft, heeft hij echt hoog gemikt - en raak geschoten. Er zijn niet veel orgelwerken die tegelijkertijd een catalogus van actuele compositietechnieken bieden, en ook nog eens zo listig en met zoveel vakkennis en fantasie de mogelijkheden van het instrument exploreren. Hage geeft in zijn toelichting aan dat hij elke maat van het werk heeft moeten bevechten, en dat is voorstelbaar, want er gebeurt bij wijlen verbijsterend veel tegelijk. Toch klinkt de uitvoering allerminst zwoegend, eerder uitbundig en joyeus. En het moet ook wel een genot zijn om uitgerekend dit werk te spelen op het beroemdste orgel van Nederland, het Müller-orgel in de Haarlemse St.Bavo, een instrument dat stamt uit 1738 en toch geschikt is voor muziek uit 1991. Vriend doet aan muzikaal machtsverheffen, want elk van de drie delen bestaat uit drie door drie segmenten gevormde subsecties. Dat klinkt rigide, maar geeft de componist de ruimte om zich naar hartelust uit te leven zonder op bandeloosheid betrapt te kunnen worden. Aldoor is er perspectief, meerlagigheid, groei en evolutie. Naast de orgelfonteinen uit de titel klinken hier ook orgeldruppeltjes, vlammenzeeën, ontdooiende mastodonten, en klankvelden waarin zich toch weer aardverschuivingen voordoen. Vriend weekt de timbres en toetsen van het orgel van elkaar los, maakt ze kneedbaar en organisch, en weet een trait d'union tot stand te brengen tussen Xenakis en Beethoven. Je moet natuurlijk wel van moderne muziek houden - maar dan heb je met deze cd ook een monument in handen.