Schijnoffer

Een druk café in Stockholm, Kvarnen, de stamkroeg van de Hammarby-supporters. Hun voetbalploeg heeft net in een thuiswedstrijd tegen Kalmar een teleurstellend gelijkspel van 2-2 gescoord.

Iemand struikelt, iemand duwt. Een per ongeluk aanwezige Kalmar-aanhanger krijgt een bierpul naar zijn hoofd. Hij verliest twee liter bloed in twintig seconden. Het gutst uit alle aderen, die wijd open staan. Ter plaatse doodgebloed. Hup, weg.

Tijdens het politieonderzoek blijkt al snel dat er meer aanwezigen waren die niet direct te plaatsen gedragingen vertoonden of handelingen verrichtten: een jongen die in het lawaai Metamorfosen van Ovidius zat te lezen, een stel Joegoslaven, wat overjarige hippies, een damesvrijgezellenparty, een vijftal machoflikkers of, zo je wilt, skinheads van de verkeerde leeftijd, en ander ongeregeld goed.

Wie is de Kvarnen-moordenaar, zoals hij in de kranten wordt genoemd, en in hoeverre kunnen de andere cafébezoekers helpen bij zijn identificatie en opsporing? Aardig uitgangspunt voor een thriller? Wat een armoe of beperking zou het zijn om te denken dat dit de hoofdmoot is van het zoveelste spannende verhaal dat thriller wordt genoemd.

In Schijnoffer van de Zweedse auteur Arne Dahl (pseudoniem van literair criticus Jan Arnald) wordt niet alleen een moordzaak opgelost, maar vertoont zich een veelkleurig patroon van wreedheid, liefde, moed, geweld, doorzettingsvermogen en verdriet. Als er van de grootste schurk in het verhaal - en het is een meedogenloze klootzak - gezegd wordt: 'Hij huilt een verdriet dat achter elk verdriet schuilgaat', dan ziet de slimme lezer dat hem een diepte wordt geboden waarin hij kan neerdalen. Of niet.

Het lijkt godbetert wel literatuur, met zinnen, gedachten en ontwikkelingen die ontroeren, afschrikken, herkenbaar of afstotend zijn, die dwingen tot keuzes of nieuwe - alla, in ieder geval meer uitgesproken - inzichten.

Fragmenten zoals die zich in realiteit en fictie, of een mix ervan, voordoen.

'Kerstin Holm deed wat ze kon. De tijd begon te dringen. Haar relaties hadden zich nooit aan hun beloften gehouden. Als kind was ze verkracht door een mannelijk familielid, haar eerste huwelijk, met een politieman in Gotenburg, was één grote verkrachting geweest, haar korte, intensieve verhouding met Paul Hjelm was voornamelijk een vergulde herinnering waarvan het bladgoud begon af te bladderen, en de belangrijkste relatie van haar leven, een minstens even intense verliefdheid op een zestigjarige aan kanker lijdende predikant, was geëindigd zoals ze wist dat die zou eindigen.'

'Ze liggen in bed. De zonsondergang weerspiegelt zich in hun steeds meer bezwete jonge lichamen. De bevingen van de onrust lopen door hun naaktheid. Hij gaat op de rand van het bed zitten. Hij is blank, zij is donker, en ze ziet - op dit moment ziet ze waar zijn ziel zich bevindt. Ze weet dat hij het schoolplein ziet, een klein blond jongetje dat op het verlaten voetbalveld ligt. Een voor een komen ze naar voren. En pissen ze over hem heen. Eerst alleen de jongens. Een meisje komt naar voren. Ze draagt een rokje. Ze heeft haar broekje al uitgedaan. Ze staat ermee in haar hand. Ze zakt langzaam over hem heen door haar knieën. Plast langzaam over zijn lichaam. En ze is donker.'

'Er zijn op zich maar twee houdingen tegenover werk. Of het maakt niet uit welk werk je doet, als je aan het eind van de maand maar salaris krijgt, of je kunt doelbewust een baan zoeken die op de een of andere manier bij je past. En Sara Svenhagen én Jorge Chavez hadden voor dat laatste gekozen. Als ze bezig waren met hun onderzoeken, als ze heel langzaam dichter bij een verborgen waarheid kwamen, deden ze tegelijkertijd ook iets anders. Iets belangrijkers. Ze herstelden een orde, vonden patronen in het bestaan, legden verborgen structuren bloot, naderden langzaam de eigenlijke zin van het leven. Ze waren toegewijd, een ander woord was er niet.'

En dat zijn nog maar een paar inkijkjes in het rijke, met de goede dosis humor besproeide verhaal dat Arne Dahl vertelt in zijn derde in het Nederlands vertaalde thriller - het worden er in totaal tien - rond het A-team, de speciale eenheid van de rijksrecherche voor gewelddaden van internationale aard. Een Zweeds-Joegoslavisch narcoticakartel, een foute politieman, rechts-extremistische technodieven, een geavanceerde springstof uit Zuid-Afrika, dode oorlogsmisdadigers uit voormalig Joegoslavië. En er ontbreekt nog een wond waaruit de pus recht in de gezichten van sommige politiemensen zal spatten.

Niet alleen de diverse ingrediënten, maar ook de personages zijn rijk geschakeerd en geportretteerd. Met een gedurfd 'happy end'.

Waarin een van de hoofdpersonen de moraal van het sneeuwbaleffect van de eerste gewelddaad probeert te vinden. 'Hij probeerde de zin te begrijpen. Hij vroeg zich af of die er was. Hij bevond zich immers niet in een literair werk.'