De dood van Mila Burger

Gisteren werd in zijn woonplaats Moskou de nieuwe roman van Pieter Waterdrinker (1961) gepresenteerd, De dood van Mila Burger. Mooie titel. Gedurfd ook, omdat een ongeschreven wet in de wereld van uitgevers luidt dat eigennamen in romantitels zelden tot commercieel of literair succes leiden. Hoewel Joe Speedboot het tegendeel bewijst. Werther Nieland ook. En een eeuwigheid daarvoor Anna Karenina. (En als je even verder denkt: Madame Bovary. Oliver Twist. David Copperfield. Woutertje Pieterse. Eline Vere.) Misschien klopt die regel niet.

In meer opzichten dan alleen die titel doet de roman van Waterdrinker denken aan Tolstojs meesterwerk: Mila Burger lijkt een nazaat van Anna Karenina, die een dochtertje kreeg met haar minnaar, terwijl ze ook een kind had van haar wettige echtgenoot. Complicerende factor was dat haar ega niet met een scheiding instemde. Verteerd door hartstochten wierp Anna Karenina zich voor de trein.

Na een reeks teleurstellende ervaringen in haar vaderland, Rusland, waar 'iedereen altijd voordringt', waar het 'altijd oorlog' is en waar de ambtenaren corrupt zijn, huwt Mila de oer-Hollandse Nico Burger. Als importbruid komt ze eind jaren negentig naar Nederland. Mila stroomt in op de universiteit, maar als iemand haar uitscheldt voor Oostbloktrut, staakt ze haar studie subiet en besluit ze in een schoenenwinkel te gaan werken.

Tegenslag op het werk doet haar in de thuiszorg belanden, maar ook die baan zal ze verlaten, omdat ze meent dat iedereen jaloers op haar is. Als het huwelijk met Nico begint te slijten, en op zekere dag vriendin Asja voor de deur staat, is Mila gevlogen. Eerst naar Parijs, waar Asja haar overlaadt met dure cadeaus, dan terug naar Rusland, waar ze in het gespreide bedje terechtkomt van een gehuwde, zeer vermogende heer met kinderwens. Ondertussen is ze nog steeds getrouwd. En dat precies zorgt voor het dramatische Karenina-dilemma. Al werpt ze zich niet voor een trein.
Een stortvloed van gebeurtenissen, maar wat betekenen die voor de roman en voor het personage? Wie is die Mila nu eigenlijk? Moeten we compassie met haar hebben? Medelijden? Bewondering? Het is onduidelijk op welk gevoel zij moet inspelen, welke indruk zij moet achterlaten. Voorlopig zien we dat deze Mila zich nogal snel van de wijs laat brengen. Dat ze zich door willekeur laat leiden, meeloopt met degene die toevallig voor haar wil zorgen. Ze is een vrouw zonder uitgesproken eigenschappen en verliest je aanvankelijke sympathie, omdat ze zo leeg is.

Op het moment dat Mila zich meer en meer laat kennen als karakterloos, neemt Waterdrinkers roman een wending; wat hij vooral in de proloog en de eerste paar hoofdstukken zo beheerst en overtuigend had opgebouwd - veelbelovende compositie, de belofte van karakter, spannende lijntjes, ingenieuze vervlechtingen van heden en verleden - brengt hij langzaam maar zeker naar een krankzinnig einde.

Heel even vertoeft Mila samen met haar geperverteerde vriendin Asja in de wereld van de Russische jetset. Drinkend, snuivend gaan de twee op in decadente bacchanalen. Taferelen die een combinatie lijken van vroege foto's van Erwin Olaf en de gedichten in Baudelaires Les fleurs du mal. Maar dan dringt de vermogende heer zich op, een bronwatergigant met literaire ambities. Romanovski heet deze mister Darcy-achtige figuur. Hij bezit een landgoed, heeft een litteken op zijn wang en draagt een groot geheim met zich mee.

Met dergelijke ingrediënten is het lastig een roman nog tot een goed einde te brengen: voorspelbaarheid ligt niet langer op de loer, maar kijkt je recht in het gezicht, kitsch dreigt door het gebruik van al die overbekende bouwmaterialen. Want wat doen verliefde stelletjes op een Russisch landgoed? Rijden in de arrenslee, vrijen in de blokhut, maaltjes bereiden, naar Chopin luisteren, Flaubert lezen - en voilà: Mila is zwanger.

Het is bijna aan te bieden als toeristisch evenement, dit totaalpakket aan romantiek. Wat er nog aan ontbreekt is een duel, denk je, maar ook daaraan heeft Waterdrinker gedacht. Schoonheidsfoutjes die je in een geloofwaardige roman door de vingers zou zien, zijn in dit geval ineens storend. Een 'zwangerschap die verloopt als een zonnetje'? Een 'paracetamoltablet van het Kruidvat'? Die lui zitten midden in Rusland?

Wat zo veelbelovend begon, brengt Waterdrinker eigenhandig om zeep.