De geur van gedroogde appels

In de stemmingsvolle verhalenbundel De geur van gedroogde appels is de schrijver Willem van Toorn (1935) voelbaar aanwezig - zij het zo onnadrukkelijk dat het autobiografische irrelevant wordt. De verhalen gaan minder over de auteur, dan over degenen die hij ontmoet tijdens zijn vele reizen en op literaire festivals.

Tijd en plaats van handeling lopen uiteen, van het hedendaagse Zuid-Afrika tot aan Haarlem uit de jaren vijftig. Van Toorn laat soms zelfs in het midden welke oorlog hij bedoelt als hij zegt 'de oorlog was begonnen zonder dat wij van iets wisten'. Laat de lezer de concrete gegevens maar zoeken, het gaat de auteur meer om universele waarden en gebeurtenissen.

In een van de mooiste verhalen 'Na het beleg' zijn een zekere David en Leeman uitgenodigd om deel te nemen aan een kunstfestival in Sarajevo. De stad is nog maar onlangs ontzet en de busreis van Zagreb kost de mannen ruim een dag. De oudere Leeman bedenkt 'dat je als je als kind in een oorlog was opgegroeid, altijd de stemming ervan onmiddellijk voelde wanneer je in een oorlogsgebied kwam.' In ongedwongen bewoordingen geeft Leeman weer wat hij ziet: een indringend beeld van een verwoest land.

In 'Een stad van goud' verblijft de ik-figuur in Jeruzalem, een stad die een luikje openzet 'in het pakhuis van de herinneringen in mijn hoofd'. Tot zijn verbijstering beseft de verteller dat hij in 1943 leerde over de omzwervingen van het Joodse volk, zonder dat de lerares een verband legde met de Jodenvervolging buiten 'alsof dat zich in een andere wereld afspeelde'.

Als er al sprake is van een oordeel, dan in de vorm van een constatering. Zo ook in 'Droom over Michaël', over de overleden criticus Zeeman, die Van Toorn subtiel en tegelijk genadeloos portretteert. Niet uit rancune, maar omdat 'ik zo verdomd verdrietig ben dat-ie dood is'.