1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis

Auteur:
Els Kloek
Genre:
Non-fictie - Geschiedenis & Politiek
 
 
Uitgever:
Van Tilt
Formaat:
Paperback
Verschenen februari 2013
1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis

Een boek vol regentessen, landvoogdessen, dievegges, toverkollen, muzen en minnaressen 4

Eerlijk is eerlijk: de meesten van de 1001 vrouwen in dit enorme naslagwerk over vrouwen uit Nederlandse geschiedenis kende ik niet. Of ik kende ze alleen als straat (Louise Went, Lizzy Ansingh), kookboek (Cornelia Wannée), standbeeld (Het vrouwtje van Stavoren), onderwerp van een schilderij (Hendrickje Stoffels), stipendium (Charlotte Köhler), ingezonden-brievenschrijfster (Henriette Boas), als iemand met de wonderlijke titel 'Dra.' (Maartje Draak), of alleen als zeer katholieke meisjesnaam (beschermheilige Cunera, met wie het boek opent).

Natuurlijk, er staan ook hyperberoemde vrouwen in 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis van Els Kloek. Anne Frank bijvoorbeeld, het pubermeisje dat met haar dagboek wereldwijd een onverslijtbaar symbool werd voor de Holocaust. Of Aletta Jacobs, de eerste, dappere vrouw die het mannenbolwerk van de universiteit betrad, en de eerste vrouwelijke arts. Maar evengoed is De Zangeres Zonder Naam wereldberoemd in Nederland. Niemand die haar niet kent.

En dan zijn er nog al die Jacoba's, Isabella's, Anna's en Margaretha's die we kennen uit slaapverwekkende geschiedenisboeken op school. Vrouwen met ingewikkelde kapsels, korsetachtige jurken en eivormige gezichten, die het weliswaar brachten tot vorstin, regentes of landvoogdes, maar die zo'n positie verworven door huwelijk of geboorte - geen kunst. Toch blijken ze boeiend, die regerende vrouwen.

Zij hadden wat de meeste vrouwen van de Middeleeuwen tot diep in de 20ste eeuw nauwelijks hadden: macht en aanzien. En misschien ook niet altijd wilden, want de stilzwijgende eis aan vrouwen was toch dat ze, ook al werden ze beroemd en hadden ze evidente talenten, vooral heel gewoon bleven en het moederschap en huisvrouwschap minstens zo belangrijk vonden. De meesten voegden zich naar die eis.

Een boek met als titel 1001 mannen uit de Nederlandse geschiedenis is ondenkbaar. De officiële geschiedenis, zoals die wordt onderwezen - die van oorlogen, zeeslagen, wetenschap, politiek en kunst - is grotendeels een mannenzaak; vrouwen speelden slechts in de marge een rol. Als ze zich al publiekelijk roerden, als schrijfster bijvoorbeeld, werden ze alsnog gemarginaliseerd in de naslagwerken. In de jaren zeventig van de vorige eeuw kwam de belangstelling voor vrouwengeschiedenis op gang, maar, zo schrijft historica Els Kloek in haar inleiding, er was vooral belangstelling voor groepen vrouwen, en dan vooral voor 'onderdrukte' groepen, niet voor opmerkelijke individuen.

Het is een inhaalslag, dit boek, en dit hele project onder leiding van Els Kloek, die zich haar hele werkende leven al bezighoudt met vrouwengeschiedenis. Ze deed het niet in haar eentje maar met een redactie, ruim driehonderd auteurs en vele medewerkers (en het publiek, dat via crowdfunding een vrouw kon 'adopteren'). Het project omvat meer dan dit boek. Het boek met 1.001 leesbare en informatieve biografietjes van overleden vrouwen (laatste is de in 2005 overleden politica Karin Adelmund) is het vervolg op een groots project, dat al zeven jaar loopt: het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland. Op die site zijn nog meer levensbeschrijvingen te vinden dan in het boek. En voor wie nóg dichter bij de beschreven vrouwen wil komen, via voorwerpen, kunstwerken en afbeeldingen, loopt er bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam nu een tentoonstelling.

Wie was beroemd genoeg om in dit overzicht terecht te komen? Daarover is Els Kloek in haar inleiding bondig, maar niet heel duidelijk. De twee inhoudelijke criteria waren 'prestatie en/of reputatie'. Bij het eerste kan een redactie knopen doorhakken, maar reputatie? Het lijkt vooral een kwestie van toeval of er iets is overgeleverd van een vrouwenleven. Vrouwen die in de archieven belandden door een maatschappelijke functie, of door een vergrijp, vrouwen die zelf schreven of over wie geschreven werd, of die vereeuwigd werden door de beroemde schilders, maken een beduidend hogere kans op de eeuwigheid.

Vandaar ook de overmacht aan vrouwen, in alle eeuwen, in de categorieën 'kunst' en 'adel en elite'. En al die vrouwen die de muze, minnares of vrouw van een beroemde man waren - zouden, over een eeuw of zo, ook de minnaars en echtgenoten van grote vrouwen in een naslagwerk terechtkomen? Pas in de 20ste eeuw zijn bijna alle vrouwen op eigen kracht beroemd. Dan druppelen ze ook binnen in de categorieën 'wetenschap', 'pers en media', 'maatschappij en emancipatie' en 'sport'.

Moreel hoogstaand of briljant hoefden de kandidaten niet te zijn. Ook de weduwe Rost van Tonningen veroverde een plaatsje, net zoals vele gifmengsters, toverkollen en dievegges. Jannetje Theunisdr. uit de 16de eeuw haalde de kolommen doordat ze 36 kinderen baarde, Princesse Pauline louter omdat ze in de 19de eeuw een bezienswaardige dwerg was. Opmerkelijk veel vrouwen die beroemd werden, zijn trouwens gescheiden en de meerderheid is kinderloos. Dat kan geen toeval zijn. En dan zijn er nog de 'vrouwen in mannenkleren'. Een avontuurlijke maar tragische categorie: alleen als man leek het leven hun leuk.

Zo blijf je urenlang bladeren, opzoeken en lezen. Eén ongemakje daarbij, of eigenlijk twee: de biografietjes zijn ondertekend met initialen en bij grote afbeeldingen verwijzen cijfers naar lemma's. Als je wilt weten wie iemand is, of wie iets heeft geschreven, moet je voortdurend bladeren. Heel onhandig met dit bijna kubusvormige, prachtig door Irma Boom vormgegeven boek.
(Recensie door Aleid Truijens, gepubliceerd op 16-02-2013)

      mail Doorsturen      print Printversie

Geef jouw oordeel over "1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis"

naam
e-mailadres
beoordeling
reactie

nog karakters
 
 
algemene voorwaarden en gedragscode
 

4 2 reacties


4 Siska Pool - 10-06-2013 16:26

Als verjaardagscadeau gekregen. Geweldig! Alleen....de kleine druk! Ben ik de enige?

Beledigend? Ongepast? Meld het ons

4 Laura Roest - 06-04-2013 07:31

Een boek om in te verdwalen, heerlijk om al die biografiën te lezen. Maar jammer van de uitvoering. De keuze van de kleur van het papier en het formaat, maar vooral de grote afbeeldingen die geen naamsvermelding hebben waardoor je steeds moet bladeren, en het feit dat de biografietjes zijn ondertekend met initialen vind ik een gemiste kans.

Beledigend? Ongepast? Meld het ons

meer recensies voor genre 'Non-fictie'

Recensie voor 'omdat ik geen beeld ben' - Hugo Claus , door Arjan Peters

Recensie voor 'Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren' - Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra , door Hans Wansink

Recensie voor 'We weten niets van hun lot' - Bart Boom , door Robin Te Slaa

Recensie voor 1000 talen van de wereld , door Bosch Guus

Recensie voor 101 bedevaartplaatsen in Nederland - P.J. Margry, P.J. Margry , door Fens Kees

meer recensies voor auteur 'Els Kloek'

Recensie voor Vrouw des huizes - Els Kloek , door Giesen Peter

ZOEK IN BOEKEN

Keuze van de redactie

Ons kamp

M. Vuijsje


Oscar

Jan Siebelink




De inzending

Amy Waldman