De mythe van Odessa

Odessa is behalve een stad ook een naam die tot de verbeelding wist te spreken van velen. De Leidse slavist Jan Paul Hinrichs zocht op Marktplaats.nl en vond een Odessa-schemerlamp, een Odessa-damesjas, een Odessa-samowar en het album Odessa van de Bee Gees met de zeven-en-halve minuut durende titelsong Odessa (City on the Black Sea).

Deze stad aan de Zwarte Zee - opgericht in het Russische Rijk, daarna in de Sovjet-Unie, tegenwoordig in Oekraïne - verrees twee eeuwen geleden nagenoeg uit het niets op een droge steppe. Dat dit door tsarina Catherina de Grote geplande oord legendarisch werd, komt behalve door die magische naam ook door de reeks schrijvers die hier vandaan kwamen of in de ban raakten van deze plek: Isaak Babel, Konstantin Paustovski, Joeri Olesja, Ivan Boenin, Ilja Ilf, Jevgeni Petrov en Valentin Katajev. Hun levens staan centraal in Hinrichs De mythe van Odessa, een nieuw boek dat alleen zijn titel leent aan de uitgave uit 1993, destijds het eerste deel van de Oog in 't Zeil Stedenreeks van uitgeverij Bas Lubberhuizen.

De zeven auteurs uit De mythe van Odessa ontrafelen het mysterie Odessa ieder op eigen wijze. Babel, zoon van Joodse middenstanders, in 1940 geëxecuteerd door Stalin, heeft er de minste woorden voor nodig: het komt door 'de zonnige steppen, omspoeld door de zee'. Immers: 'Als je erover nadenkt, valt het je dan niet op dat er tot dusver in de Russische literatuur nergens een echte, een blijde en levendige beschrijving van de zon voorkomt?'

Odessa bevrijdde de Russische literatuur van Petersburg, topzwaar van kou en mist. Odessa was ook het toneel van de ergste slachtpartijen. Hinrichs zegt het prachtig: 'De stad lijkt een symbool (. . .) van heimwee naar een ander rijker, warmer, gelukkiger en slenterend leven, dat zij zelf slechts weinig gasten duurzaam heeft kunnen bieden.'