Ritme

Op zoek naar een terugkerende tijd

Auteur:
Marli Huijer
Genre:
Non-fictie - Wetenschap & Filosofie
 
 
Uitgever:
Boekencentrum B.V.
ISBN-nr:
9789086870820
Formaat:
Paperback
Verschenen september 2011
Ritme Ritme Ritme

Onthaasten hoeft niet meer 4

Hoezo, druk-druk-druk? De Nederlander ontspant zich meer dan 4 uur per dag. En toch voelen we ons vaak opgejaagd. Omdat we ons natuurlijke ritme kwijt zijn. Afwisseling tussen 'lekker snel' en 'lekker langzaam': dat is het geheim van het goede leven in onze 24-uurseconomie.

Meestal heb ik mijn antwoord snel klaar na de 'hoe het gaat': 'druk-druk-druk'. Daarmee betoon ik mij een gemiddelde Nederlander. Uit onderzoek blijkt dat die zijn leven vaak als een ratrace beleeft, waarin een baan, het huishouden, de zorg voor kinderen, het onderhouden van vriendschappen en het nog wat tijd voor jezelf claimen, maar moeizaam te combineren zijn. Stress wordt dan ook graag als volksziekte nummer 1 opgevoerd.

De remedie hiertegen lijkt voor de hand te liggen: onthaasten, uit de kloktijd stappen, even helemaal niets doen. In haar ongeëvenaarde bestseller Stil de tijd heeft filosofe Joke Hermsen zowel de tijdskwaal als deze remedie met fraaie voorbeelden geanalyseerd.

Maar afgelopen herfst bleek het objectief gezien met die drukke Nederlander heel erg mee te vallen. Een uitgebreid onderzoek, Nederland in een dag, van het Sociaal en Cultureel Planbureau liet zien dat wij, vergeleken met veertien andere Europese landen, het nogal rustig aandoen. Over het hele leeftijdsverloop gemeten, blijken bijvoorbeeld alleen onze Zuiderburen minder dan wij te werken. Wanneer het daarentegen om tijd voor ontspanning gaat, scoren wij juist hoog: 4 uur en 3 minuten per dag. Alleen de Finnen en natuurlijk weer de Belgen doen het nog kalmer aan.

Vergissen wij ons dan met ons 'druk, druk, druk'? Of is er iets anders aan de hand met onze hedendaagse tijdsbeleving?

Dat laatste betoogt filosofe Marli Huijer in Ritme, een verrassende en meeslepende studie, waarin zij fundamentele filosofische kritiek met actuele wetenschappelijke en literaire observaties verbindt.

Om met de eerste te beginnen, de tijd wordt over het algemeen als een continue stroom voorgesteld en beleefd. De voortdraaiende wijzers van de klok zijn grotendeels verantwoordelijk voor deze ervaring. Hoe sneller voor ons gevoel die wijzers de seconden aftellen, hoe meer bezigheden we in 24 uur moeten proppen; hoe harder de tijd voortschrijdt, hoe meer we hem willen stopzetten. Het stillen van de tijd, zoals Hermsen dat met een verwijzing naar een gedicht van Gerrit Kouwenaar noemt, is dan de oplossing.

Huijer komt met een andere tijdsopvatting, die ook tot een andere oplossing voor ons tijdsprobleem leidt. Tegenover Bergson, de filosofische held van Hermsen, die de tijd als een voortgaande duur omschrijft, roept zij Bachelard, een andere Franse denker, aan. Deze betoogde dat tijd vaak discontinu kan zijn en door mensen heel verschillend beleefd kan worden. De oneindige duur van Bergson wordt bij Bachelard een veelheid van momenten. Soms verbinden wij natuurlijk deze veelheid in een door ons geconstrueerde opeenvolgende duur, maar vaak vallen er ook gaten en breuken in onze tijdsbeleving. Er bestaat geen eeuwig stromende tijd, maar een pluraliteit van tijdsbelevingen, van werk en rust, van spelen en eten, van vrijen en gedenken.

Met mooie, deels aan de recent opgekomen wetenschap van de chronobiologie ontleende voorbeelden, laat Huijer zien dat deze pluraliteit van tijden door ritmes gereguleerd wordt. Het juiste ritme, waarin herhaling en vernieuwing samengaan, structureert de tijd die wij gezamenlijk beleven. Oorspronkelijk werden veel van deze ritmes vanuit de religie vorm gegeven: een vaste rustdag, terugkerende rituelen en feestdagen, vastliggende werktijden die vanuit klooster en kerkklok opgelegd werden. Daar kwamen de ritmes bij die mensen zichzelf opleggen. Zo schrijft Gerbrand Bakker zeven ochtenden per week aan zijn romans om 's middags als hovenier te werken, zo oefent de musicus of traint de sporter op vaste tijden.

Onze tijdsmalaise bestaat er volgens Huijer eerder uit dat wij in een geseculariseerde samenleving en in een 24-uurseconomie onze gezamenlijke en persoonlijke ritmes goeddeels verloren hebben, dan dat wij het te druk hebben. Het gaat er eerder om onze ritmes opnieuw uit te vinden dan de tijd stil te zetten. Deels door de nieuwe sociale media zijn de grenzen tussen werk, vrije tijd en andere bezigheden vloeiend geworden. Maatschappelijk en persoonlijk moeten we weer grenzen durven aanbrengen tussen discontinue activiteiten, waarbinnen we vervolgens onze ritmes kunnen zoeken. We hoeven dus niet te onthaasten, maar kunnen, met de titel van Huijers voorlaatste hoofdstuk, zowel 'lekker snel' als 'lekker langzaam' met elkaar afwisselen.

Na lezing van Ritme durf ik niet meer zo gemakkelijk de mantra 'druk, druk, druk' in de mond te nemen. Met Huij-ers analyses in mijn achterhoofd ontdekte ik dat ik soms maanden achtereen in een vast ritme van schrijven, onderbroken door lange wandelingen, aan een boek had gewerkt. Had ik het toen minder druk dan tegenwoordig? Misschien moet ik, moeten wij, met behulp van het nieuwe vocabulaire dat Huijer ons aanreikt, op een nieuwe manier onze tijd ritmisch gaan beleven.
(Recensie door Hans Achterhuis, gepubliceerd op 09-01-2012)

      mail Doorsturen      print Printversie

Geef jouw oordeel over "Ritme"

naam
e-mailadres
beoordeling
reactie

nog karakters
 
 
algemene voorwaarden en gedragscode
 

meer recensies voor genre 'Non-fictie'

Recensie voor 'omdat ik geen beeld ben' - Hugo Claus , door Arjan Peters

Recensie voor 'Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren' - Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra , door Hans Wansink

Recensie voor 'We weten niets van hun lot' - Bart Boom , door Robin Te Slaa

Recensie voor 1000 talen van de wereld , door Bosch Guus

Recensie voor 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis - Els Kloek , door Aleid Truijens

ZOEK IN BOEKEN

Keuze van de redactie

Ons kamp

M. Vuijsje


Oscar

Jan Siebelink




De inzending

Amy Waldman


best gewaardeerd


5


Schrijver

Karl Ove Knausgård





De VK tv-series