Waarom gelukkig zijn als je ook normaal kunt zijn?

Jeanette Winterson keert terug naar haar ellendige jeugd als adoptiekind, in een gehaast relaas waarin weinig licht doordringt.

In 1985 debuteerde Jeanette Winterson met haar autobiografische roman Sinaasappels zijn niet de enige vruchten (Oranges Are Not The Only Fruit). Hierin beschreef ze haar weinig gelukkige jeugd als adoptiefkind van een echtpaar dat lid was van de Pinkstergemeente. Het boek maakte Winterson van de ene op de andere dag een bekend auteur. Jaren later zou ze het bewerken tot een succesvolle BBC-serie.

26 jaar en 17 boeken later keert Winterson terug naar haar jeugdjaren, ditmaal niet in fictievorm, maar in de 'memoir' Waarom gelukkig zijn als je normaal kunt zijn? (Why Be Happy When You Could Be Normal?). Het waarom van die terugkeer wordt pas in de loop van het boek duidelijk.

Wie Sinaasappels heeft gelezen zal hier het nodige herkennen, maar ook constateren dat de toon van de roman, ondanks de beschreven ellende, meer ruimte liet voor humor. Winterson moest wel, zegt ze nu. Als ze dichter bij de feiten was gebleven, had ze het schrijven niet volgehouden.

In Waarom gelukkig zijn?- geschreven in een gehaaste, kortaffe, gedreven stijl - laat ze alle pogingen licht in de duisternis te doen schijnen varen. Ze vertelt over de talloze confrontaties met haar adoptiemoeder, de rijzige 'mevrouw Winterson', wier denken en doen wordt gedomineerd door de verwachting van de Apocalyps, en die meent dat de duivel haar bij de adoptie naar het verkeerde wiegje heeft geleid. Ze had op een jongetje gerekend.

Bij herhaling wordt Jeanette geslagen en opgesloten in het kolenhok of gewoon buiten de deur gezet, zodat ze uiteindelijk tegen de drempel in slaap valt, om pas binnen te worden gelaten als vader thuiskomt van zijn nachtdienst. Als haar moeder ontdekt dat Jeanette - die in lezen een veilige haven heeft gevonden - een verzameling paperbacks heeft aangelegd onder haar matras, verbrandt ze de boeken.

Wanneer Jeanette op haar zestiende verklaart een vriendinnetje te hebben en verliefd te zijn, is haar moeder verbijsterd. 'Waarom?' Jeanette: 'Als ik met haar ben, ben ik gelukkig.' Waarop haar moeder de uitspraak doet die de titel van het boek is geworden.

In een poging haar dochter 'normaal' te laten worden, roept ze de hulp in van een heuse exorcist. Uiteindelijk besluit Jeanette weg te lopen. Ze woont aanvankelijk in een auto, later bij een lerares, waarna ze in Oxford gaat studeren en haar eerste boek schrijft.

Op dat moment, op ongeveer tweederde van het boek, last Winterson een hoofdstuk in getiteld 'Onderbreking', waarin ze vertelt dat ze 25 jaar gaat overslaan. 'Misschien later. . .'

En zo belanden we in 2007. Mevrouw Winterson is dood, meneer Winterson verhuist naar een verzorgingstehuis en in zijn paperassen stuit Jeanette op haar adoptiepapieren. Tegelijkertijd verkeert haar relatie in een crisis. In februari 2008 sluit Jeanette zich op in haar garage, start de motor van haar oude Porsche 911, in de hoop zichzelf zo te vergassen. Maar ze heeft niet in de gaten dat ook haar kat zich in de garage bevindt. Het dier krabt haar gezicht open en redt zo haar leven.

Als de schrijfster zich heeft hervonden, stelt ze zich een nieuw doel. Ze gaat op zoek naar haar biologische moeder.

Gaandeweg wordt duidelijk dat Winterson dit boek niet alleen heeft geschreven om uiting te geven aan een actuele ontwikkeling, maar ook omdat er nieuwe inzichten in het verleden zijn gerijpt.

Al zoekend naar haar biologische moeder, komt de schrijfster tot een genuanceerder beeld van haar adoptiemoeder en aanvaardt met het idee dat ook mevrouw Winterson op haar manier een slachtoffer was. Zo dringt in dit aanvankelijk zo inktzwarte boek toch nog compassie binnen.