De Melkweg

Er is bijna niemand die zo mooi over niets kan schrijven als Bart Moeyaert. Steeds op zoek naar de subtiliteit die hem typeert, laat hij zo veel mogelijk woorden weg. In zijn nieuwe kinderboek De Melkweg wekt die kunstgreep helaas teleurstelling en ergernis op. Wie schrijft er dan ook een kinderboek dat helemaal nergens over schijnt te mogen gaan?

De broers Bossie en Oskar zitten met hun vriendin Geesje op het muurtje van een handel in oudijzer en hebben niets te doen. Als elke dag op hetzelfde tijdstip een oud vrouwtje en haar ook al even oude teckel langs schuifelen (die oude dame met te korte laarsjes noemen ze Nancy Sinatra, haar teckel Jeckyll), sluiten ze een weddenschap. Wie van die twee zal het eerste dood zijn?

Klinkt als het begin van een spannend verhaal, maar dat is wel het laatste waar Moeyaert op uit is. Op de eerste bladzijde waarschuwt hij al, subtiel natuurlijk: de plek die de kinderen Ons Clubhuis noemen is niet meer dan die muur waar ze op zitten. Het is een gedroomd Clubhuis. Dus reken maar nergens op, lezer: dit boek is niet alleen verzonnen, maar gáát ook over verzinnen.

Moeyaert ontleedt 150 bladzijden lang de verveling van de broertjes Bossie en Oskar en vindt louter hersenspinsels. Ze gaan op zoek naar de dame en het hondje en vinden haar niet. Oskar denkt dat Geesje boos op hem is, maar dat blijkt niet zo te zijn. Er komt een meisje langs met heel lange benen en Bossie wordt verliefd op haar. Oskar hoort een verhaal over iemand die een nieuw leven wil beginnen en valt flauw. En in het laatste hoofdstuk hoort hij van zijn vader dat zijn moeder, die al weken van huis is om na te denken over haar leven, toch weer naar huis komt.

Bossie, de oudste broer, speelt de baas en maakt Oskar hardhandig duidelijk dat hij niet kinderachtig moet doen. Maar uiteindelijk is het Oskar die als eerste doorziet wat er aan de hand is en blijkt Bossie kwetsbaar en naïef. Een thema dat Moeyaert, in Nederland het beroemdst om zijn boek Broere (Querido, 2000; Woutertje Pieterse Prijs) al vaker heeft aangesneden.

Maar het is nu net dat beklemmend bedoelde, magische denken van een jongetje dat zijn omgeving niet goed begrijpt, dat in dit boek maar niet wil overtuigen. Als we eindelijk weten wat Moeyaert expres heeft verzwegen, is moeder al weer terug en komt alles waarvan we niet eens wisten dat niet in orde was, weer goed. Dus Oskar is al die tijd bezig geweest om zijn, onterechte, angst en schuldgevoel te bezweren? Is dat echt alles?

Moeyaert beheerst in hoogtepunten van zijn oeuvre de kunst om dramatische verhalen zo terloops mogelijk te vertellen. De lezer moet puzzelen. Prima natuurlijk, uitleggerige kinderboeken zijn er al meer dan genoeg. Maar het puzzelen houdt in De Melkweg iets plichtmatigs en dat gaat ten koste van het verhaal. Waar kunst een kunstje wordt, zijn authenticiteit en geloofwaardigheid de eerste slachtoffers.

'Zijn we nu nóg met dat spelletje bezig', vraagt Bossie verbaasd en een beetje geïrriteerd aan het eind, als Oskar weer over de hond en de oude dame begint. Kom zeg, hij heeft wel wat beters te doen, namelijk in de smaak vallen bij het meisje met de lange benen. Zelfs een van de belangrijkste personages is aan het eind het eindeloze getuttebel in schoonschrift beu.

In De Melkweg gebeurt niets van betekenis. In mooie taal. Dat wel. Maar dat is voor een goed boek niet genoeg.