De kattentafel

Michael Ondaatje reisde op zijn 11de van Ceylon naar Engeland. In De kattentafel beleeft hij dat avontuur opnieuw.

In de late zomer van 1954 maakte de 11-jarige Michael Ondaatje per schip een drie weken durende reis van Ceylon (Sri Lanka) naar Engeland. Een aantal jaren later reisde hij door naar Canada, om zich daar blijvend te vestigen en een loopbaan als schrijver op te bouwen. Bijna zestig jaar later publiceert hij een roman over een jongeman - Michael, bijgenaamd Mynah - die precies hetzelfde doet: The Cat's Table, in het Nederlands vertaald als De kattentafel.

Hoewel de schrijver aan het slot van het boek benadrukt dat De kattentafel een fictiewerk is, en veel van de anekdotes die hij beschrijft allicht aan zijn verbeelding zijn ontsproten, lijdt het weinig twijfel dat de essentie van dit werk dicht bij de kern van zowel Ondaatjes schrijverschap als zijn autobiografie komt.

De kattentafel uit de titel is het tegenovergestelde van de captain's table. Waar aan die laatste tafel de belangrijkste gasten van het schip aanzitten bij de kapitein, bevindt de kattentafel zich aan het andere uiteinde van de eetzaal: het domein van de allerlaagsten in de pikorde.

Maar, zoals Michael al snel constateert: die afgelegen tafel valt aangenaam buiten het zicht van het gezag. Je hoeft er niet de schijn op te houden en belangrijk te doen, maar hebt vanuit de marge een uitstekende observatieplek. De ideale positie voor een schrijver, zou je kunnen zeggen.

Gedurende de eerste hoofdstukken lijkt De kattentafel zich te ontwikkelen tot een picareske roman vol kleurrijke figuren en geheimzinnige geschiedenissen. Via de maaltijden aan de kattentafel leert Michael twee eveneens alleen reizende leeftijdgenoten kennen, die zich tot kameraden ontwikkelen. Cassius is een brutaal, betelbladeren kauwend schoffie, Ramadhin een zachtaardige, beschouwelijk aangelegde jongeman met een kwetsbare gezondheid.

Gedrieën verkennen ze het schip, snaaien voor dag en dauw hun ontbijt bijeen van de buffettafels in de eerste klas en ontdekken hoe een van de passagiers er onderin het ruim een complete botanisch tuin op na houdt, die groeit op kunstlicht. Gedurende hun nachtelijke omzwervingen komen de jongens erachter dat het schip ook een gevangene vervoert, naar verluidt een moordenaar die in Engeland zal worden berecht. Een fascinerende wereld, zo anders dan die van hun jeugd in Ceylon, ontvouwt zich.

In korte hoofdstukken maken we kennis met Michaels overige tafelgenoten en met andere passagiers: een gewiekste pianist, een zwijgende kleermaker, een oudere dame die duiven in haar kleding verbergt, een door heimee verteerde leraar klassieke talen, een stelende baron, een vervloekte, stervende aristocraat en een Australische rolschaatster. En dan is er natuurlijk Michaels mooie, 17-jarige nichtje Emily, die een soort gidsfunctie voor haar neef vervult.

Al snel wordt duidelijk dat De kattentafel een dubbel vertelperspectief heeft: naast de stem van de 11-jarige Michael is er ook die van de oudere schrijver die terugblikt op een vormende jeugdervaring. Zo ontwikkelt het boek zich tot meer dan alleen het verhaal van een overtocht: het is een allegorie van de volwassenwording, een klassieke rite de passage.

Er zijn momenten dat de oudere Michael iets teveel verklarende ondertiteling biedt bij de avonturen van zijn jongere ik. Maar te midden van de fraaie taal en wervelende verhaaldraden van deze bildungsroman is dat geen beklijvend bezwaar.