1000 talen van de wereld

Ongeveer 25 miljoen mensen spreken Oezbeeks, van het Yimas zijn nog 250 sprekers over. Deze en nog 998 andere talen komen aan bod in een aanstekelijk overzicht.

Dat er meer dan zesduizend talen worden gesproken, is zo'n feit dat je al eens gelezen kunt hebben zonder dat het echt tot je is doorgedrongen. Het vorig jaar onder redactie van Peter K. Austin verschenen 1000 Languages, Living, Endangered and Lost, waarvan nu een Nederlandse vertaling is uitgebracht, beschrijft maar een selectie. Toch is het een verbluffende staalkaart van menselijke taal- en cultuurgemeenschappen.

In het eerste hoofdstuk krijgen wereldtalen als Engels, Chinees en Bengali elk twee bladzijden. Daarna volgen per werelddeel de voornaamste talen (een per pagina), en een greep uit de kleinere talen, die per twee of vier een bladzijde delen.

Van elke taal is het geschatte aantal sprekers vermeld (Oezbeeks: 25 miljoen; Yimas, op Papoea-Nieuw-Guinea: 250), en iets over de geschiedenis en het gebied waarin de taal gesproken wordt.

Bij de grotere talen zijn de beschrijvingen soms verlucht met kaartjes, of met een kader over dialecten en bijzondere weetjes: in het Murrinh-Patha (Noord-Australië) betekent de werkwoordsvorm wurdamnawalthidamatha: 'lachte hem zo hard uit dat het pijn deed'. Bij veel talen staat een tabelletje met telwoorden van 1 tot en met 10 (in het West-Afrikaanse Songhai: van foo tot woy). Verder zijn er grote kaarten van de verspreidingsgebieden van taalgroepen per werelddeel.

Austin is specialist op het gebied van uitstervende talen. De laatste twee hoofdstukken gaan dan ook over bedreigde en dode talen. Oudere sprekers van het Tofa, een Turkse taal uit Zuid-Siberië, weten nog dat september huidenprepareermaand heette, maar kinderen leren de taal niet meer. En in de Colombiaanse hooglanden is het Chibcha echt dood: in 1770 bij koninklijk decreet met andere inheemse talen verbannen uit het Spaanse rijk.

Jammer is dat de (goede) vertaling niet wat nauwkeuriger is nagezien: de tekst bevat nogal wat redactionele foutjes. En het register beperkt zich helaas tot de talen: iets als zoeken naar talen in Zaïre is daardoor niet goed mogelijk.

Niettemin: een heerlijk (blader)boek. Austin slaagt er in over te brengen hoe jammer het zou zijn als we ons zonder slag of stoot neerleggen bij het verdwijnen van veel van dit cultureel erfgoed, de talenrijkdom.