IJsbarbaar

Het lijkt soms wel of de historische jeugdroman bij ons zo populair is, omdat we zelf zo weinig fantasie hebben. De universiteitsbibliotheken puilen uit van de dramatische verhalen en internet heeft het allemaal nóg gemakkelijker gemaakt. Je hoeft alleen maar je research goed te doen en er een jonge hoofdpersoon bij te verzinnen. Maar hoe maak je zo'n verhaal nu echt lezenswaardig?

Hier beginnen voor de gemiddelde auteur van historische jeugdverhalen - en daar hebben we er in Nederland nogal wat van - de problemen. Tot pakweg de 19de eeuw keek niemand op een leven meer of minder en zeker niet op zoiets onbelangrijks als dat van een kind. Toch zien we in het historische jeugdboek horden kindhelden de loop van de geschiedenis veranderen, terwijl ze in en uit lopen bij beroemde tijdgenoten. Alsof het allemaal niets is.

De klassieke truc, groot gemaakt door de nog altijd populaire Thea Beckman (1923-2004), is de tijdmachine. In Kruistocht in spijkerbroek (1973) schiet de schrijfster een moderne tiener de Middeleeuwen in. Hij kan zich daar - samen met de lezer - geloofwaardig verbazen en boos maken over onrecht. Jammer genoeg doen de meeste historische jeugdauteurs na Beckman hetzelfde, maar dan zonder tijdmachine.

Rijzende ster Rob Ruggenberg (1946) heeft in zijn jongste boek een andere oplossing gevonden: de buitenlandse gast. In IJsbarbaar zien we zeventiende-eeuws Nederland door de ogen van de zoon van een medicijnman, die uit Groenland wordt ontvoerd door een Nederlandse walvisjager. En dat is allemaal net wat verrassender dan zijn niet slechte maar wel wat geijkte eerste boeken, Het verraad van Waterdunen (2006), Slavenhaler (2007) en Manhatan (2010).

In Nederland krijgt Nunôk, ziek van heimwee, het zwaar te verduren. Hij wordt op kermissen tentoongesteld. Zelfs prins Maurits komt kijken en hij raakt onder de indruk van Nunôks weerstand tegen kou en zijn favoriete menu: zelfgeschoten zeemeeuw. Uiteindelijk belandt Nunôk onder het mes van dokter Livinius in diens anatomisch theater. Want een levende inboorling, daar mag je best in snijden.

Dat is een van de grote pluspunten van Ruggenberg: hij benadert met zijn verhaal de ruigheid van het verleden stukken beter dan de meeste andere kinderboekenschrijvers. Nunôk werkt zich op een geloofwaardige manier in de nesten, moet meermalen voor zijn leven vechten, doodt een hebberige visser en vreest daarom begrijpelijkerwijs de schout.

Jammer dat zijn geslaagde, beeldende stijl hem na enkele hoofdstukken in de steek laat en wordt ingeruild voor opstelproza met zwakke dialogen, waarin Ruggenberg toch weer vervalt in de gebruikelijke mankementen van het genre: zijn slimme en heldhaftige personage leert wel erg snel Nederlands en krijgt weinig meer diepgang dan die van de nobele mopperpot die het allemaal wel weer oplost. En heeft hij echt niets beters te doen dan een bril zoeken voor zijn slechtziende eskimogeliefde?

Op dit vlak is Ruggenberg weinig beter dan de vaak bekritiseerde Beckman. Pas als Nunôk ontsnapt uit Amsterdam, zijn geliefde zee weer vindt en via de duinen terugvlucht naar Schiedam, herneemt Ruggenberg zich.

De sterke beschrijving van overleven in de natuur maakt IJsbarbaar toch nog indrukwekkend. De passages over Groenland, de Noordelijke IJszee én de jachtscènes in de Hollandse duinen zijn gedetailleerd en overtuigend en doen in de verte denken aan de grote Amerikaanse schrijvers van overlevingsverhalen - London, Hemingway, Proulx.

Ruggenberg is vakman genoeg om zijn boeken de moeite waard te maken, maar hij moet nog verder kunnen reiken - mits hij de clichés van het genre nog verder achter zich laat dan hij nu in zijn allerbeste passages doet.