Vogel

Wie écht kan schrijven kiest er meestal niet voor om zich te afficheren met een doelgroep die kennelijk nog geen literatuur kan lezen. Dus worden de 'young adult'-schappen doorgaans gevuld met matig geschreven romans die passen in een concept. Ze gaan over problemen en vampiers.

Je kunt ook gewoon een boek schrijven, als je iets te zeggen hebt. Enne Koens - 1974, theaterschrijfster die in 2007 debuteerde met de roman Tot alles gezegd is- kan dat, maar besloot halverwege het schrijven van Vogel er toch een 'young adult' van te maken. 'Het is moeilijk om achttien te zijn', zegt kok Sebastiaan tegen zijn knappe afwasser Elke, als ze wéér twijfelt of ze met hem naar bed wil. Dat obligate zinnetje is nergens voor nodig en toch staat het er.

Elke, die eigenlijk Berre heet, heeft een spirituele moeder. Na de scheiding eet ze alleen nog maar uit eigen moestuin en gaat ze op zoek naar antwoorden in een vrouwencommune, bij griezelige spiritisten en in de leer van Rudolf Steiner. Een waarzegster vertelt haar dat één van haar dochters voor blijheid zal zorgen en de ander voor verdriet. Aangezien Berres jonge zusje iedereen altijd aan het lachen maakt, is het wel duidelijk wie die ander is. De achteloze voorspelling hangt als een doem boven het boek. Haar moeder gelooft in zulke dingen.

Waar het over de jeugd van Berre gaat, is Vogel indrukwekkend. Koens schrijft dromerig, naïef proza met hier en daar een onverwacht pijnlijke observatie. Ze roept daarmee een duistere sfeer van verwaarlozing op, die je niet gemakkelijk van je afschudt. 'Dat zal dan wel', is het enige wat haar moeder te zeggen heeft als Berre in verwarde toestand eindelijk over haar verleden komt praten.

Koens heeft dat deel van het boek zó goed gedaan, dat je haar bijna vergeeft dat ze van Elkes zoektocht naar geluk in studentenstad Leiden veel minder weet te maken. Waar de personages uit haar verleden een ongepolijste echtheid hebben, houden die van het heden zich bij voorkeur bezig met zaken die romantisch worden gevonden in de Viva. Hier zijn we kennelijk aangekomen bij het 'young adult'-gedeelte.

En daar werkt die knappe, dromerige schrijfstijl niet. Ze grapt dat ze in gedachten over de stad zweeft alsof ze aan het googelen is, maar het lijkt er sterk op dat ze het hier over haar schrijfproces heeft. Zo bezoekt Elke een beroemd studentencafé dat al een paar jaar niet meer bestaat én de kroeg die ervoor in de plaats is gekomen. Haar redacteur heeft Leiden ook nog nooit van dichtbij gezien en laat zelfs 'Breedstraat' staan. Storende nonchalance, in een studentenleven dat toch al nergens Leids aanvoelt. Het had net zo goed Groningen of Utrecht kunnen zijn.

Erger zijn de clichés. Met vriendin Lassie gaat ze 's nachts roken in de Hortus (geen idee hoe ze over die muur van drie meter is gekomen met die fles wijn) en naakt zwemmen in de Singel. Ze gaat werken in een Frans restaurant, waar de chef en alle koks haar, strooiend met zoete Gallische woorden, proberen op te voeden in het échte leven. Geluk is afwassen in een Frans restaurantje. Slap antwoord op het schrijnende gemis waar de jeugdhoofdstukken over gaan.

Dáár krijgt Vogel vier sterren voor, niet voor de rest. Koens is heeft absoluut wat in haar mars, maar ze heeft rare ideeën over jongerenliteratuur. Of juist niet raar genoeg.