El Sonido del bandoneón

Ze moeten het zonder echte instrumenten stellen, de leerlingen van Daniel Vedia's bandoneon-klasje. De bandoneon, 'de ziel van de tango', zoals het broertje van de accordeon in El Sonido del bandoneón wordt genoemd, is in Argentinië steeds meer een kostbare zeldzaamheid; toeristen nemen het instrument als souvenir mee naar huis, en er schijnt zelfs een maffiatak te zijn die aan de grootschalige export van de bandoneon grof geld verdient. Dus moeten Vedia's armlastige studenten oefenen op nep-bandoneons: de balgen uit wijnpakken samengeplakt, A4-kopietjes van de toetsen op de zijkanten.

Vidia, een bijzonder innemende man die over de bandoneon spreekt als was het een vijfde ledemaat, is min of meer het hoofdpersonage van El Sonido del bandoneón. Maar de bandoneon is geen onderwerp om bij stil te zitten, dus trekt documentairemaakster Jiska Rickels (Untertage, 4 Elements) op en neer door Argentinië om tot de kern van het instrument door te dringen.

Soms letterlijk, wanneer Martijn van Broekhuizens camera door het ingenieuze binnenwerk kruipt; maar meestal is het vooral een associatief, zinnenprikkelend traject, dat uit het hart gesproken woorden van musici, componisten en bandoneon-bouwers puntig afwisselt met tango's en archaïsche Noord-Argentijnse volksdansen. Het ene moment kun je volgens de personages de melancholieke Argentijnse volksaard in die noten terughoren, het volgende klinkt de muziek net zo krachtig als het verzet tegen de Spaanse bezetters van weleer.

Rickels, die vier maanden in Argentinië woonde en werkte, voegt daar haar eigen interpretaties aan toe. De muziek wordt gekoppeld aan shots van ruige berglandschappen, in slowmotion rennende paarden of warmgekleurde stadsimpressies. En veel dansende mensen natuurlijk, van een druk bezocht Gaucho-festival tot een zwoel tango-concert in Buenos Aires.

Al te strak van opbouw is de film niet, maar dat stoort alleen wanneer Rickels een uitstapje naar de Duitse oorsprong van het instrument maakt; die scènes voelen teveel aan als tussendoortje, hoe verrassend het ook is om van Zuid-Amerika opeens in een winters Oost-Duits kerkje te belanden.

'De bandoneon', zegt meester-bandoneonist Néstor Marconi aan het begin van de film, 'is een instrument zonder logica. Alsof de toetsen willekeurig zijn gearrangeerd.' De film heeft wel iets van die schijnbare willekeur, maar het doel van de reis blijft helder: El Sonido del Bandoneón wil inzichtelijk, zichtbaar en hoorbaar maken wat het instrument kan losmaken - en snijdt daarmee uiteindelijk ook zelf scherp door het hart.