Analyse: De wereld wil geen rare spongen van Kim Jong-un

De zenuwen in het Verre Oosten zijn gespannen na de dood van Kim Jong-il. Het onverwachte overlijden van de Noord-Koreaanse leider roept de vraag op of zijn zoon Kim Jong-un stevig genoeg in het zadel zit om de stabiliteit op het Koreaanse schiereiland te garanderen.

De 28-jarige Kim junior werd vorig jaar versneld als opvolger aangewezen, omdat zijn vader al enkele jaren met zijn gezondheid tobde. De onervaren jongste telg van de Kim-dynastie wordt omringd door een stel getrouwen van zijn vader. Die hebben als taak zijn nog broze gezag te schragen en mogelijke rivaliteiten in de top van het Noord-Koreaanse leger en de arbeiderspartij te beteugelen, nu de oude opperste leider is weggevallen.

In Noord-Korea's nieuwe leiding is een cruciale rol weggelegd voor de 69-jarige vicemaarschalk Ri Yong-ho, de chef van het Noord-Koreaanse leger. Ri, tot 2009 bevelhebber van de troepen die de hoofdstad Pyongyang beveiligen, staat de nieuwe leider Kim Jong-un sinds 2010 terzijde in de top van de Centrale Militaire Commissie.

Een andere mentor voor Kim junior is zijn 65-jarige tante Kim Kyung-hee, die vorig jaar als eerste Koreaanse vrouw tot vier-sterren-generaal werd bevorderd en in het Centraal Comité werd benoemd. Zij is getrouwd met de op een na machtigste man in de Noord-Koreaanse hiërarchie, Jang Song-teak.

De wereld, met Zuid-Korea, Japan en de VS voorop, kijkt nu naar China voor garanties dat het nieuwe leiderschap in Pyongyang geen rare sprongen gaat maken. De vrees daarvoor komt niet uit de lucht vallen: vorig jaar nog lanceerde Kim senior twee aanvallen op Zuid-Korea om te laten zien dat Noord-Korea, al oogt het labiel, een buurland is waarmee terdege rekening dient te worden gehouden.

Eerst werd een Zuid-Koreaans marineschip tot zinken gebracht, later werd een zuidelijk eilandje beschoten, wat de spanning in de regio fors deed oplopen. De provocaties waren een klap in het gezicht van China, steun en toeverlaat van Noord-Korea, omdat Pyongyang liet zien dat het goede raad uit Peking zonder veel plichtplegingen kan negeren.

China probeert al geruime tijd de op handen zijnde machtswisseling in Pyongyang in goede banen te leiden. Daarbij tracht Peking het Kim-regime tot economische hervormingen naar Chinees model te brengen. De afgelopen anderhalf jaar was Kim senior vier keer op bezoek om China's economische ontwikkelingen te bekijken, een ongekende frequentie in de relatie.

Noord-Korea is na ruim zestig jaar Kim-dictatuur een van de armste landen van Azië. Peking liet bij de bezoeken blijken dat het gewenst is dat er betere 'strategische coördinatie' komt, met nadruk op 'tijdige uitwisseling van opvattingen over binnenlandse en diplomatieke zaken, de internationale en regionale situatie, en ervaringen in goed bestuur'.

China wil ook de economische en culturele banden met het omstreden buurland verder aantrekken. De Chinese president Hu Jintao sprak vorig jaar de wens uit dat Noord-Korea 'grotere doelstellingen haalt in de nationale ontwikkeling'. Het was verhulde kritiek op de mislukte bestrijding van de vrije handel die eerder tot grote onvrede onder de Noord-Koreaanse bevolking leidde.

Peking had gehoopt dat Kim Jong-il nog zeker drie jaar aan het roer zou blijven om de machtsoverdracht geleidelijk te kunnen volvoeren. Nu hij plotseling is overleden, is China druk doende de banden met Pyongyangs politieke en militaire leiders te bestendigen. De Chinese regering prees de overleden dictator maandag als een 'groot leider'.

Chinese analisten en oud-diplomaten onderstreepten dat het garanderen van de regionale stabiliteit nu de hoogste prioriteit heeft. 'Er is een aanzienlijke kans op politieke stabiliteit in Noord-Korea', aldus Shi Yinhong, professor in de internationale betrekkingen aan de Volksuniversiteit in Peking.

Het laatste wat Peking wenst, zeker nu China's economische groei terugloopt, is nieuwe militaire provocaties van Noord-Korea tegen Pekings handelspartners Zuid-Korea, Japan en de VS. De dood van Kim Jong-il betekent daarom dat China 'een grotere verantwoordelijkheid op zich dient te nemen in de verhouding met Pyongyang, teneinde de vrede en stabiliteit op het Koreaanse schiereiland te handhaven', aldus Xu Wenji, die Chinees ambassadeur was in Zuid-Korea.