De economen geven het op, hun wetenschap verkeert in een existentiële crisis, meldt econoom en columnist Rens van Tilburg.

Afgelopen woensdag verzamelde de academische fine fleur van de haute finance van de lage landen zich in het auditorium van de ABN Amro op de Amsterdamse Zuidas. Daar vond de opening plaats van het academisch jaar van de Duisenberg School of Finance, de opleiding van onze toekomstige financiële leiders. Geheel in de geest van de naamgever van de school, en nog actueel ook, stond de euro centraal.

Voor de gelegenheid was de Britse professor en voormalig centraal bankier Charles Goodhart uit Londen overgevlogen. Hij kon precies uitleggen wat er allemaal aan de huidige crisis vooraf ging, maar bekende geen weg vooruit te zien die én economisch zinvol én politiek haalbaar is. Op dit weinig opbeurende verhaal werd gereageerd door Lex Hoogduin, de gesneuvelde kroonprins van Nout Wellink, en Wim Boonstra, de oppereconoom van de Rabobank.

Dictator
Hoogduin schaarde zich achter het Nederlandse kabinet en pleitte voor een 'goedbedoelende dictator' uit Brussel die orde op zaken komt stellen bij in gebreke blijvende eurolidstaten. Volgens Goodhart getuigde dit van 'politieke blindheid'. Hoe zouden de Grieken reageren als, zeg Wouter Bos, namens de EU belasting komt innen en de pensioenleeftijd verhogen? Je hoeft maar terug te denken aan de rellen die volgden op de aankondiging, door democratisch verkozen Griekse politici, van het nu rijkelijk tekort schietende pakket maatregelen om te beseffen dat dit geen begaanbare route is.

Wim Boonstra had gelukkig nog een stokpaardje in zijn binnenzak. Al ver voordat de euro een feit was betoogde hij dat de lidstaten van de Europese Unie gezamenlijk leningen uit moesten geven. Deze zogenaamde eurobonds beleven nu een revival, althans in Zuid-Europa en Brussel. De gedachte achter één euro-obligatie is dat de financiële markten dan niet meer één enkele lidstaat te grazen kunnen nemen. Dit idee schoot Hoogduin af. Daarmee zou namelijk elke prikkel voor de Grieken verdwijnen om orde op zaken te stellen. Zonder iets te doen zou ook voor hen immers het gemiddelde eurorentetarief gelden. Dat ligt veel lager dan het nu geldende tarief dat rekening houdt met de mathematisch onmogelijkheid van een volledige terugbetaling van de Griekse schuld. Eurobonds zijn pas een optie als de brand is geblust, nu zouden ze enkel olie op het vuur zijn.

Wiel
Overigens had Goodhart, die niet flauw wilde doen; het was toch een beetje een feestje, nog wel iets van een idee meegenomen uit de City. Omdat de financiële markten jarenlang voor Duitse prijzen Griekse schulden hadden gekocht, daarmee voorbijgaand aan de voor iedereen zichtbare risicoverschillen, stelde hij voor om op basis van een paar heldere criteria (denk bijvoorbeeld aan de totale schuld van een land) de rentetarieven te bepalen en dit niet langer aan enkel de markt over te laten. Een manier van risicobepaling die zich qua ingenieusheid verhoudt tot de moderne financiële modellen als het wiel tot een TGV.

En zo zaten drie van de meest ervaren en gelauwerde beleidseconomen van Europa rond een wiel, in alle ernst overwegende of de mensheid het daar, met de kennis van nu, niet beter bij had kunnen laten. Een betere illustratie van de depressie waar de economische wetenschap in verkeert is nauwelijks denkbaar.

Economen adviseerden jarenlang de markt de vrije hand te geven. Politici ontmantelden gewillig de wet- en regelgeving die het westen sinds de jaren '30 van grote financiële crises had gevrijwaard. Nu rest enkel nog de conclusie dat de markt blijkbaar net zo slecht is in het inschatten van risico's als een overheidsbureaucratie. Of je nu door de kat of de hond gebeten wordt, het is de economen om het even. Economie had de naam de 'zwartgallige wetenschap' te zijn, de drie toppers op het podium belichaamden de fatalistische wetenschap die het is geworden.

Zou deze oefening in bescheidenheid van de 'wijzen van voor de crisis' de start kunnen zijn van een meer in de echte wereld gewortelde economie? Een wetenschap met oog voor politieke realiteiten en echte mensen? De nieuwe studenten van de Duisenberg School of Finance leerden in elk geval dat er nog genoeg valt te ontdekken. En hopelijk ook dat ze die geleerde meneer voor de klas soms best met een korreltje zout mogen nemen.

^{Rens van Tilburg is econoom en columnist voor vk.nl.}