1. Bonus aan banden

De bonus, het symbool van de kredietcrisis, lijkt in Nederland aardig getemd. Bedrijven keren uiteraard nog steeds bonussen uit aan bestuurders, maar de ontwrichtende werking van variabel loon lijkt grotendeels te zijn verdwenen.

Gegarandeerde bonussen zijn er nog zelden. En snelle aanpassing van criteria als de resultaten tegenvallen, blijft veelal achterwege. De bonus meandert daardoor meer mee met de winstontwikkeling van het bedrijf. Toen de winsten van bedrijven in de crisisjaren 2008 en 2009 daalden, zakten ook de bonussen mee. Voorheen wisten bestuurders ook bij tegenvallers hun inkomen nog op te voeren.

Door aanpassing van beloningsregelingen bestaat er voor bestuurders minder prikkel om op korte termijn grote risico's te nemen. Voorheen baseerden bedrijven hun bonus primair op de prestatie van het afgelopen jaar - mocht het een jaar later misgaan, dan had de bestuurder zijn beloning al binnen. Inmiddels heeft een overgrote meerderheid van bedrijven de beloning meer afgestemd op langetermijndoelen van drie tot vijf jaar, zegt Abma van Eumedion. 'Hierover zijn we het positiefste.'

De bonussen blijken als prikkel bovendien best aardig te werken, toont nieuw wetenschappelijk onderzoek aan. Promovendus Eric Engesaeth aan de Tilburg University heeft als eerste een methode ontwikkeld waarbij hij vooraf bekijkt hoe de variabele beloning van een bestuurder zich kan ontwikkelen. Bedrijven waar de bonus duidelijk kan fluctueren, blijken beter te functioneren. Of in de woorden van Engesaeth; als de baas meer risico loopt over de hoogte van zijn beloning, doet hij beter zijn best.

Aan bonusprikkels zit wel een gevaar verbonden, zegt hij. Bij te hoge bonussen kunnen bestuurders - zoals bleek tijdens de kredietcrisis - te grote risico's nemen. Het optimum is alleen lastig te bepalen. 'Commissarissen moeten zich ervan vergewissen wat het risicoprofiel is en zich bij een hoog risico afvragen of de regeling niet soberder moet', zegt Engesaeth. Om die reden is bij banken en verzekeraars de variabele beloning vorig jaar flink ingeperkt. De bonussen bedragen in de financiële sector nog maar maximaal één jaarsalaris.