Eurolanden gaan apart verdrag sluiten

De eurolanden beloven hun begrotingsdiscipline te versterken. De regels daarvoor worden echter niet verankerd in het Europees Verdrag, Groot-Brittannië blokkeert dat. In plaats daarvan komt er een apart euroverdrag dat minder dwingend is.

Een verdrag met alle 27 landen zat er dus niet in. Zo kan binnen het speciale euroverdrag de Europese Commissie niet de waakhond over de begrotingsregels zijn die vooral Duitsland en Nederland wensen. De concessies die de Britse premier Cameron eiste in ruil voor zijn handtekening, gingen de andere landen echter te ver. Cameron wilde grote uitzonderingen op de Europese wetten om de zakenbelangen van de Londense City veilig te stellen.

Optimistisch
EU-president Van Rompuy toonde zich vrijdagochtend, na afloop van het tien uur durende beraad van de EU-leiders, niettemin optimistisch. 'Wat nu is afgesproken is niet zo sterk als een echt wettelijke bekrachtiging in het Verdrag. Maar als de deelnemende landen zich committeren aan hun afspraken, kan het effect hetzelfde zijn.'

Betrokken diplomaten waren duidelijker: in een euroverdrag maken de lidstaten de dienst uit. En de ervaring leert dat die elkaar niet tot de orde roepen als hun financiën ontsporen. Uit de reactie vandaag van de Europese Centrale Bank (ECB) en de financiële markten zal blijken hoe geloofwaardig de buitenwereld het compromis vindt.

Noodfonds
Ook over het versterken van het noodfonds bereikten de EU-leiders maar een half compromis. De eurolanden stellen 200 miljard euro beschikbaar voor het Internationaal Monetair Fonds in de hoop dat het IMF met een veelvoud daarvan de eurozone komt helpen. Verder wordt het permanente Europese noodfonds al in juli 2012 operationeel, een jaar eerder dan gepland. Het plan om dat noodfonds een banklicentie te geven, waarmee het makkelijk en goedkoop bij de ECB kan lenen, stuitte op een veto van Duitsland.

Wel zetten de EU-leiders definitief een punt achter de verplichte bijdrage van banken aan de schuldsanering van eurolanden die failliet dreigen te gaan. Het experiment daarmee in Griekenland - waar de banken 50 procent van de waarde van hun Griekse obligaties verliezen - heeft tot een vlucht van investeerders uit de eurozone geleid. 'Deze praktijk is nu voorbij', zei Van Rompuy. Het waren Nederland en Duitsland die destijds hardnekkig eisten dat banken meebetaalden.

Evenwicht
Naast de 17 eurolanden zullen zeker zes en mogelijk negen andere EU-lidstaten het nieuwe euroverdrag ondertekenen. In dat geval staat alleen Groot-Brittannië aan de zijlijn. De aangescherpte begrotingsregels verplichten de landen hun uitgaven en inkomsten in evenwicht te hebben en te houden. Het structurele financieringstekort (gecorrigeerd voor conjuncturele schommelingen) mag maximaal 0,5 procent van het bruto binnenlands product bedragen. Alleen als een land een erg lage staatsschuld heeft (forse beneden het maximum van 60 procent) mag het tekort iets hoger oplopen.

Overtreedt een land de regels, dan moeten de andere leden ingrijpen. Volgens premier Rutte is er dan sprake van 'zo veel mogelijk automatische sancties'. Eventueel kan de zondaar voor het Europees Hof van Justitie worden gesleept. 'Het is niet zo dat met een gezellig onderonsje tussen landen zomaar iets geregeld kan worden', aldus Rutte.

Voorzitter Barroso van de Europese Commissie sluit niet uit dat hij alsnog een rol kan spelen als de landen daarom vragen. Juridisch ligt dit ingewikkeld omdat voor zo'n speciale taak voor de Commissie alle EU-landen, dus ook Groot-Brittannië, hun goedkeuring moeten geven.