Postuum: Amy Winehouse was de beste zangeres van deze eeuw

Afgelopen woensdag stond Amy Winehouse nog op het podium van het Londense Roundhouse in Camden, vlak bij de flat waar haar levenloze lichaam zaterdagmiddag door de politie werd aangetroffen. Zingen deed ze niet, ze beperkte zich tot een dansje met haar petekind Dionne Romfield die er moest optreden. Maar ze maakte een betere indruk dan vorige maand toen ze na een dronken verschijning op een festival in Belgrado de rest van haar tournee afzegde.

Niemand die er echt verbaasd over was want Winehouse, het grootste talent dat de afgelopen tien jaar is opgekomen, kwam de laatste jaren alleen maar in het nieuws door misdragingen gelieerd aan haar hardnekkige drank- en drugsverslaving.

Haar dood, op 27-jarige leeftijd, kwam gisteren niet als een verrassing, maar de schok is er niet minder groot door. Want ook al is het al bijna vijf jaar geleden dat de plaat verscheen waarmee ze wereldwijd een superster werd, haar tweede album Back To Black, er was nog altijd hoop op een vervolg.

Back To Black, een van de beste popplaten uit het vorige decennium, liet in 2006 horen hoe de toen 23-jarige zangeres was gegroeid ten opzichte van haar debuut Frank uit 2003.

Daarop had ze zich al bewezen als een zeer talentvolle, sterk door jazz beïnvloede zangeres die zelf haar nummers schreef. Ze werd door goede kritieken overladen, maar een enorm succes werd de plaat niet. Back To Black liet drie jaar later een heel ander soort zangeres horen. Invloeden kwamen nu vooral uit de soulmuziek en van de Girl Groups uit de jaren zestig, zoals The Shangri-La's. En dan waren er nog de openhartige teksten over wat een stukgelopen relatie met een jonge vrouw als Winehouse kon doen.

Zelfdestructie
Je hoeft geen volleerd exegeet te zijn om er neigingen tot zelfdestructie uit te kunnen destilleren, en Winehouse was de eerste om toe te geven dat alle teksten autobiografisch waren en voortkwamen uit haar stukgelopen relatie met de liefde uit haar leven Blake Fielder-Civil. De ontmoeting met deze man, in een pub in Camden in 2005, zou niet alleen leiden tot haar grote artistieke triomf maar ook tot de neergang dankzij haar verslaving aan drank en drugs die in de jaren 2005-2006 begon.

Niet alleen haar muziek had een transformatie ondergaan, ook haar uiterlijk. Ze was kilo's afgevallen en had haar armen vol laten tatoëren. De vrouw die begin 2007 in Londen promotie deed voor de Nederlandse release van haar succesalbum oogde als een vleugellam musje en leek in niks op de zelfbewuste flapuit van Back To Black.

Tegen de Volkskrant zei ze toen dat haar positie op nummer 1 haar niet zoveel deed. 'Ik vind het gewoon leuk om te zingen. Punt.'
Daar was helaas in de loop van 2007 steeds minder van te merken. In februari kwam ze voor een nachtconcert nog naar Paradiso, maar bij optredens later dat jaar op Pinkpop en North Sea Jazz kwam ze domweg niet opdagen.

Misdragingen
Was de druk te groot? Ging het allemaal te snel en kon Amy Winehouse alle aandacht eigenlijk niet aan? Mogelijk, maar de verhalen over misdragingen, openbare dronkenschap en ruzies tussen het inmiddels herenigde en in mei van dat jaar getrouwde  koppel Winehouse-Fielder-Civil haalden bijna wekelijks de pers.
In het najaar stond Winehouse in de Amsterdamse Heineken Music Hall, maar ze had meer oog voor haar echtgenoot achter haar (die ze na elk liedje opzocht voor een knuffel) dan voor de meer dan vijfduizend concertbezoekers.

Het huwelijk hield niet lang stand. Fielder-Civil raakte in het gevang en in 2009 volgde een echtscheiding. Maar Winehouse zou zichzelf niet herpakken. Samen met producer Mark Ronson - die op Back To Black een hedendaags hiphopgeluid knap liet fuseren met klassieke soularrangementen ¬- droeg ze vorig jaar een nummer bij aan een plaat van Quincy Jones.

Maar op dit It's My Party is haar stem ontdaan van alle soulvolle pracht van weleer. Doodzonde, want Amy Winehouse had echt het talent en ook de mensen om haar heen om nog tot minstens zulke gloedvolle platen te komen als Back To Black. Een plaat die niet alleen in Europa maar ook in het voor Britse zangeressen moeilijk te veroveren Amerika zeer succesvol werd. Winehouse maakte met haar soulvolle pop de weg vrij voor de overal nu zeer succesvolle Adele.

Een liedje als Rehab met de alleszeggende regel: 'They tried to make me go to rehab, I said no, no, no' is wereldwijd in het collectieve geheugen opgeslagen. Met Amy Winehouse had de popmuziek voor het eerst sinds misschien wel de opkomst van Prince in de jaren tachtig eindelijk een fenomeen voortgebracht dat zowel critici als het grote publiek in grote extase kon brengen.

Vriend
Maar ergens was er iets in Amy Winehouse zelf dat 'no, no, no' bleef zeggen. Onzekerheid, een lage eigendunk, en manisch-depressief gedrag waren mogelijke oorzaken voor haar zelfdestructie.
Winehouse zag haar grootste kwaliteit, die doorleefde soulstem waarin niets gemanierds of aanstellerigs doorklonk, als veel minder bijzonder dan haar bewonderaars. Ach, die stem had ze nu eenmaal met haar geboorte meegekregen. En ja, zingen was leuk. Maar het is allemaal niet genoeg geweest.

En die goede vriend, op wie ze in Rehab hoopte als alternatief voor haar drankzucht ('I don't never want to drink again/I just, ohh I just need a friend'), die heeft zich niet aangediend. Haar miljoenen bewonderaars zullen nooit een vervolg horen op Back To Black, maar hebben nog wel een plaat om naar uit te zien: Duets II van Tony Bennett. In maart van dit jaar nam Winehouse samen met deze crooner in Londen Body And Soul op. Sober en naar verluidt als herboren zingend. De laatste opnamen van de beste zangeres van deze eeuw.